Teofil Wolicki

prymas Polski

Data i miejsce urodzenia

30 października 1768
Doruchów

Data i miejsce śmierci

21 grudnia 1829
Poznań

arcybiskup metropolita poznański i gnieźnieński

Okres sprawowania

1828–1829

prymas Polski

Okres sprawowania

1828–1829

1792

15 maja 1829

Epitafium Teofila Wolickiego w katedrze poznańskiej

Teofil Wolicki (ur. przed 30 października 1768 w Doruchowie, zm. 21 grudnia 1829 w Poznaniu) – polski biskup rzymskokatolicki, arcybiskup metropolita poznański i gnieźnieński oraz prymas Polski w latach 1828–1829, deputowany na Sejm Księstwa Warszawskiego z okręgu powiatu poznańskiego i śremskiego departamentu poznańskiego w latach 1809, 1811, 1812^[1].

[edytuj] Życiorys

Jego rodzicami byli ziemianin Ignacy Wolicki i Józefa (Barbara) z domu Wesiołowska. Ukończył seminarium księży misjonarzy w Warszawie, przyjmując święcenia kapłańskie. Następnie studiował prawo i teologię na Akademii Wileńskiej i w Rzymie.

Po powrocie do kraju pracował w kancelarii koronnej i bibliotece Stanisława Augusta Poniatowskiego pod kierownictwem bp. Jana Chrzciciela Albertrandiego. W 1792 został proboszczem w Barcicach. W 1794 Ignacy Raczyński, który właśnie został biskupem poznańskim, mianował go swoim audytorem nadwornym, nadając mu prepozyturę kolegiaty w Środzie Wielkopolskiej. Raczyński wyjednał mu także prowizję papieską z datą 2 sierpnia 1794 na kanonię poznańską przypisaną do Rogoźna, na której został instalowany 1 grudnia 1794. 29 lipca 1805 Wolicki obronił doktorat obojga praw na Uniwersytecie Jagiellońskim. 16 czerwca tego samego roku został archidiakonem poznańskim, a w 1807 prepozytem kapituły gnieźnieńskiej. Pozostając głównym doradcą biskupów Ignacego Raczyńskiego i Tymoteusza Gorzeńskiego, napisał kilka dzieł teologicznych i pasterskich. W 1812 przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego^[2]. Gdy powstało Wielkie Księstwo Poznańskie, począwszy od 1816 był radcą w Rejencji Poznańskiej.

Gdy zmarł abp. Gorzeński kapituły wybrały go w 1825 wikariuszem kapitulnym, co wiązało się z funkcją zarządcy archidiecezji aż do swego wyniesienia na arcybiskupa. Jako zarządca troszczył się o szkoły parafialne, był również inicjatorem budowy nowego mauzoleum pierwszych władców Polski w katedrze poznańskiej. W 1828 został wybrany arcybiskupem. Wybór ten jeszcze w tym samym roku zatwierdził papież. Po chorobie zmarł w 1829. Pochowano go w krypcie pod kaplicą Szołdrskich w katedrze poznańskiej, zaś upamiętnił go pomnikiem w katedrze jego świecki współpracownik hr. Edward Raczyński.

Przypisy

↑ A. Biernat, I. Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 462–470.
↑ Dziennik Konfederacyi Jeneralnej Królestwa Polskiego, 1812, nr 1, s. 4.

[edytuj] Linki zewnętrzne

Nota biograficzna Teofila Wolickiego na stronie archidiecezji gnieźnieńskiej [dostęp 2012-01-21]
Teofil Wolicki w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2012-01-21]

e Biskupi poznańscy

Biskupi misyjni	Jordan (968–982/984) • Unger (982/992–1000)

Biskupi diecezjalni	Unger (1000–1012) • Roman (1012?–1030) • Ederam (ok. 1030?–ok. 1038?) • Franko (?–?) • Eckhard (1097/1102–1103?) • Heinrich von Siegburg (ok. 1103?–przed 1110) • Paweł I (przed 1110–po 1113) • Michał Awdaniec (po 1113–?) • Bogufał I (?–1146) • Pean (1146–1152) • Stefan (1152–1159) • Bernard (1159–1164) • Radwan (1164–1172) • Cherubin (1172–1180) • Arnold (ok. 1180–1186) • Goswin (1186?–przed 1191) • Piotr Łabędź (ok. 1190/1191?) • Benedykt (?–?) • Mrokota (?–1196) • Arnold (1196/1201–1211) • Filip (1211) • Paweł II (1211–1242) • Bogufał II (1242–1253) • Piotr I (1253–1254) • Bogufał III z Czerlina (1254–1264) • Falenta (1265–1267) • Mikołaj (1267–1278) • Jan Wyszkowic (1278–1285) • Jan Gerbicz (1285–1297) • Andrzej Zaremba (1297–1317) • Domarad Grzymała (1318–1324) • Jan Doliwa (1325–1335) • Jan Łodzia (1335–1346) • Andrzej z Wiślicy (1347–1348) • Wojciech Pałuka (1348–1355) • Jan z Lutogniewa (1356–1374) • Mikołaj z Górki (1375–1382) • Jan Kropidło (1382–1384) • Dobrogost z Nowego Dworu (1384–1394) • Jan (1394–1395) • Mikołaj Kurowski (1395–1399) • Wojciech Jastrzębiec (1399–1412) • Piotr Wysz (1412–1414) • Andrzej Łaskarz (1414–1426) • Mirosław Brudzewski (1426–1427) • Stanisław Ciołek (1428–1437) • Andrzej Bniński (1438–1479) • Uriel Górka (1479–1498) • Jan Lubrański (1498–1520) • Piotr Tomicki (1520–1525) • Jan Latalski (1525–1536) • Jan z Książąt Litewskich (1536–1538) • Stanisław Oleśnicki (1538–1539) • Sebastian Branicki (1539–1544) • Paweł Dunin-Wolski (1544–1546) • Benedykt Izdbieński (1546–1553) • Andrzej Czarnkowski (1553–1562) • Adam Konarski (1562–1574) • Łukasz Kościelecki (1577–1597) • Jan Tarnowski (1598–1600) • Wawrzyniec Goślicki (1601–1607) • Andrzej Opaliński (1607–1623) • Jan Wężyk (1624–1627) • Maciej Łubieński (1627–1631) • Adam Nowodworski (1631–1634) • Henryk Firlej (1635) • Andrzej Szołdrski (1636–1650) • Kazimierz Florian Czartoryski (1650–1655) • Wojciech Tolibowski (1655–1663) • Stefan Wierzbowski (1664–1687) • Stanisław Witwicki (1688–1698) • Mikołaj Święcicki (1699–1707) • Mikołaj Tarło (1710–1715) • Krzysztof Antoni Szembek (1716–1719) • Piotr Tarło (1721–1722) • Jan Joachim Tarło (1722–1732) • Stanisław Józef Hozjusz (1733–1738) • Teodor Kazimierz Czartoryski (1739–1768) • Andrzej Stanisław Młodziejowski (1768–1780) • Antoni Onufry Okęcki (1780–1793) • Ignacy Raczyński (1794–1806) • Tymoteusz Gorzeński (1809–1825) • Teofil Wolicki (1828–1829) • Marcin Dunin (1831–1842) • Leon Przyłuski (1845–1865) • Mieczysław Ledóchowski (1866–1886) • Julius Dinder (1886–1890) • Florian Stablewski (1891–1906) • Edward Likowski (1914–1915) • Edmund Dalbor (1915–1926) • August Hlond (1926–1946) • Walenty Dymek (1946–1956) • Antoni Baraniak (1957–1977) • Jerzy Stroba (1978–1996) • Juliusz Paetz (1996–2002) • Stanisław Gądecki (od 2002)

Biskupi pomocniczy	Wit (1260–1263) • Stefan ze Lwowa (1382–1384) • Jan (1386–1404) • Marek (1414–1424) • Jan (1420–1439) • Bernard (1449–1453) • Mikołaj (1455–1463) • Wincenty Wierzbięta (1469–1494) • Wojciech z Bydgoszczy (1495–1506) • Wojciech z Sochaczewa (1506–1529) • Adrian Żakowski (1531–1539) • Jakub Dziaduski (1540–1568) • Stanisław Dzedziński (1586–1604) • Jan Węgorzewski (1573–1586) • Jakub Brzeźnicki (1586–1604) • Andrzej Rychlicki (1607–1616) • Kasper Hap (1618–1619) • Jan Trach Gniński (1619–1625) • Jan Baykowski (1626–1650) • Jan Branecki (1651–1655) • Wojciech Grabowski (1656–1659) • Maciej Marian Kurski (1661–1681) • Kazimierz Jan z Bnina Opaliński (1680–1681) • Hieronim Wierzbowski (1682–ok. 1713) • Piotr Tarło (1713–1717) • Bernard Gozdzki (1722–1725) • Karol Poniński (1725–1727) • Baltazar Wilksycki (1728–1729) • Franciszek Kaznowski (1729–1732) • Adam Stanisław Grabowski (1733–1736) • Józef Tadeusz Kierski (1736–1768) • Józef Pawłowski (1748–1759) • Władysław Walknowski (1768–1779) • Ludwik Józef Mathy (1779–1802) • Franciszek Ksawery Rydzyński (1781–1795) • Jan Chrzciciel Albertrandi (1796–1798) • Stanisław Żarnowiecki (1805–1808) • Józef Chełkowski (1833–1837) • Jan Kanty Dąbrowski (1843–1853) • Franciszek Stefanowicz (1855–1871) • Jan Chryzostom Janiszewski (1871–1891) • Edward Likowski (1887–1914) • Paweł Jedzink (1915–1918) • Stanisław Kostka Łukomski (1920–1926) • Karol Radoński (1927–1929) • Walenty Dymek (1929–1946) • Franciszek Jedwabski (1947–1975) • Tadeusz Etter (1959–1984) • Marian Przykucki (1974–1981) • Stanisław Napierała (1980–1992) • Zdzisław Fortuniak (od 1982) • Marek Jędraszewski (od 1997) • Grzegorz Balcerek (od 1999)

e Biskupi gnieźnieńscy

Biskupi diecezjalni	Radzim Gaudenty (1000–?) • Hipolit (przed 1025?–1027) • Bossuta Stefan (1027–1028) • Bogumił (1076?–1092) • Heinrich von Wülzburg (ok. 1092?) • Marcin (ok. 1099–po 1112) • Jakub ze Żnina (przed 1136–1148) • Jan Gryfita (1149–po 1167) • Zdzisław (1177–po 1180) • Bogumił z Dobrowa (lata 80. XII w.) • Piotr Łabędź (1191–1198) • Henryk Kietlicz (1199–1219) • Wincenty z Niałka (1220–1232) • Pełka (Fulko) (1232–1258) • Janusz (1258–1271) • Marcin z Opawy (1278) • Jakub Świnka (1283–1314) • Borzysław (1314–1317) • Janisław (1317–1341) • Jarosław Bogoria (1342–1374) • Janusz Suchywilk (1374–1382) • Bodzanta (1382–1388) • Jan Kropidło (1389–1394) • Dobrogost z Nowego Dworu (1394–1401) • Mikołaj Kurowski (1402?–1411) • Mikołaj Trąba (1412–1422) • Wojciech Jastrzębiec (1423–1436) • Wincenty Kot (1436–1448) • Władysław Oporowski (1449–1453) • Jan Sprowski (1453–1464) • Jan Gruszczyński (1464–1473) • Jakub z Sienna (1474–1480) • Zbigniew Oleśnicki (1481–1493) • Fryderyk Jagiellończyk (1493–1503) • Andrzej Boryszewski (1503–1510) • Jan Łaski (1510–1531) • Maciej Drzewicki (1531–1535) • Andrzej Krzycki (1535–1537) • Jan Latalski (1537–1540) • Piotr Gamrat (1541–1545) • Mikołaj Dzierzgowski (1545–1559) • Jan Przerębski (1559–1562) • Jakub Uchański (1562–1581) • Stanisław Karnkowski (1581–1603) • Jan Tarnowski (1603–1605) • Bernard Maciejowski (1605–1608) • Wojciech Baranowski (1608–1615) • Wawrzyniec Gembicki (1616–1624) • Henryk Firlej (1624–1626) • Jan Wężyk (1627–1638) • Jan Lipski (1638–1641) • Maciej Łubieński (1641–1652) • Andrzej Leszczyński (1653–1658) • Wacław Leszczyński (1659–1666) • Mikołaj Prażmowski (1666–1673) • Kazimierz Florian Czartoryski (1673–1674) • Andrzej Olszowski (1674–1677) • Jan Stefan Wydżga (1677–1685) • Michał Stefan Radziejowski (1687–1705) • Stanisław Szembek (1706–1721) • Teodor Potocki (1723–1738) • Krzysztof Antoni Szembek (1739–1748) • Adam Ignacy Komorowski (1749–1759) • Władysław Aleksander Łubieński (1759–1767) • Gabriel Podoski (1767–1777) • Antoni Kazimierz Ostrowski (1777–1784) • Michał Jerzy Poniatowski (1785–1794) • Ignacy Krasicki (1795–1801) • Ignacy Raczyński (1807–1818) • Tymoteusz Gorzeński (1821–1825) • Teofil Wolicki (1828–1829) • Marcin Dunin (1831–1842) • Leon Przyłuski (1845–1865) • Mieczysław Ledóchowski (1866–1886) • Juliusz Józef Dinder (1886–1890) • Florian Stablewski (1891–1906) • Edward Likowski (1914–1915) • Edmund Dalbor (1915–1926) • August Hlond (1926–1948) • Stefan Wyszyński (1948–1981) • Józef Glemp (1981–1992) • Henryk Muszyński (1992–2010) • Józef Kowalczyk (od 2010)

Biskupi pomocniczy	Paweł (1299–1308) • Dominik (1310–1323) • Andrzej Wasiło (1377–1382) • Jan (1404–1411) • Piotr (1411–1412, 1414–1415) • Erazm (1414) • Jan (1434) • Antoni (1469–1476) • Andrzej z Opalenicy (1476–po 1480) • Wojciech z Secemina (1493) • Jan z Radziejowa (ok. 1497) • Maciej (1498) • Jan (1501–1517) • Mikołaj (1517–1526) • Jan Rusiński (1527–1541) • Sebastian Żydowski (1541–1560) • Stanisław Falęcki (1562–1581) • Jan Gniazdowski (1583–1608) • Andrzej Wilczyński (1608–1625) • Andrzej Gembicki (1628–1638) • Jan Madaliński (1640–1644) • Adrian Grodecki (1644–1658) • Kasper Trzemeski (1660–1665) • Jan Buzeński (1667–1674) • Wojciech Stanowski (1676–1693) • Konstanty Józef Zieliński (1694–1700) • Stefan Mdzewski (1700–1718) • Franciszek Kraszkowski (1719–1731) • Józef Michał Trzciński (1732–1738) • Krzysztof Dobiński (1738–1769) • Kornel Przedwojski (1768–1793) • Jan Karski (1771–1784) • Józef Korytowski (1785–1790) • Stefan Łubieński (1790–1808) • Michał Kosmowski (1791–1804) • Ignacy Bardziński (1809–1813) • Grzegorz Zachariasiewicz (1809–1814) • Józef Gembart (1814–1821) • Marcin Siemieński (1816–1831) • Kajetan Kowalski (1833–1840) • Anzelm Brodziszewski (1841–1866) • Józef Cybichowski (1867–1887) • Antoni Andrzejewicz (1890–1907) • Wilhelm Kloske (1911–1925) • Antoni Laubitz (1925–1939) • Lucjan Bernacki (1946–1975) • Antoni Baraniak (1951–1957) • Jan Czerniak (1959–1989) • Władysław Rubin (1964–1979) • Szczepan Wesoły (1969–2003) • Jan Michalski (1975–1989) • Jerzy Dąbrowski (1982–1991) • Jan Wiktor Nowak (1982–1996) • Bogdan Wojtuś (od 1988) • Stanisław Gądecki (1992–2002) • Wojciech Polak (od 2003)

Poprzednik
Tymoteusz Gorzeński

Prymas Polski
1828–1829

Następca
Marcin Dunin