Widget
Podziel się:

Terytorium zależne


Terytoria zależne świata w 2011 r.
Narodów Zjednoczonych listę Zaufanie i pokoje Samorządny terytoriów (oficjalny dokument)

Terytorium zależne – ogólne określenie obszarów znajdujących się pod różnymi formami zależności politycznej od jakiegoś państwa. Terytoriami zależnymi są lub były: kolonie, departamenty zamorskie i terytoria zamorskie, kondominia, protektoraty, terytoria mandatowe i powiernicze, terytoria stowarzyszone, terytoria zewnętrzne, dependencje, terytoria nieinkorporowane i inne.

Spis treści

[edytuj] Terytoria zależne istniejące obecnie

Nie ma kryteriów pozwalających w każdym przypadku jednoznacznie rozstrzygnąć, czy dany obszar stanowi terytorium zależne, czy jest integralną częścią jakiegoś państwa. Lista terytoriów niesamodzielnych ONZ liczy tylko 16 pozycji, natomiast w oficjalnych wykazach terytoriów zamorskich poszczególnych państw uwzględnianych jest znacznie więcej takich jednostek. Ustalając, czy dany obszar jest terytorium zależnym należy brać również pod uwagę jego oddalenie od kraju macierzystego i szczególny status administracyjny. Lista obejmuje 69 terytoriów zależnych – nazewnictwo zgodne z ustaleniami Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

W rubryce "Data utworzenia" podano rok utworzenia posiadłości – pominięto tu krótkie okresy administracji przez inne państwa; w przypadku dłuższego administrowania przez obecną metropolię podano datę wydzielenia jako osobnego terytorium.

PosiadłościNazwa terytoriumData utworzeniaWcześniejszy status
Zmiany statusu od czasu utworzenia terytorium
Australii Australijskie Terytorium Antarktyczne[1]1933terytorium brytyjskie
 Norfolk – Terytorium Wyspy Norfolk1914terytorium Nowej Południowej Walii
 Wyspa Bożego Narodzenia – Terytorium Wyspy Bożego Narodzenia1958terytorium brytyjskiego Singapuru
 Wyspy Ashmore i Cartiera – Terytorium Wysp Ashmore i Cartiera1978część Terytorium Północnego
 Wyspy Heard i McDonalda – Terytorium Wysp Heard i McDonalda1947terytorium brytyjskie
 Wyspy Kokosowe – Terytorium Wysp Kokosowych (Keelinga)1955terytorium brytyjskiego Singapuru
 Wyspy Morza Koralowego – Terytorium Wysp Morza Koralowego1969część australijskiego stanu Queensland
Danii Grenlandia1380posiadłość korony norweskiej; od 1380 posiadłość duńskiej Norwegii; od 1814 posiadłość Danii; od 1979 terytorium autonomiczne
 Wyspy Owcze1380posiadłość korony norweskiej; od 1380 posiadłość duńskiej Norwegii; od 1814 posiadłość Danii; od 1948 terytorium autonomiczne
Francji Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne[1]1955dependencja Madagaskaru
 Gujana Francuska1643obszar bez przynależności państwowej; od 1946 departament zamorski
 Gwadelupa1775część Antyli Francuskich; od 1946 departament zamorski
 Majotta1975część francuskich Komorów; od 2003 zbiorowość zamorska; od 2011 departament zamorski Martynika1783część Antyli Francuskich; od 1946 departament zamorski
 Nowa Kaledonia1853obszar bez przynależności państwowej; od 1946 terytorium zamorskie, od 1999 specjalny status
 Polinezja Francuska1842–1888obszar bez przynależności państwowej (lokalne królestwa na poszczególnych wyspach); od 1946 terytorium zamorskie jako Francuskie Posiadłości w Oceanii, od 1957 pod obecną nazwą, od 2003 zbiorowość zamorska
 Reunion1642obszar bez przynależności państwowej; od 1665 posiadłość Francuskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, od 1764 kolonia , od 1946 departament zamorski
 Saint-Barthélemy – Wspólnota Saint-Barthélemy2007część Gwadelupy
 Saint-Martin – Wspólnota Saint-Martin2007część Gwadelupy
 Saint-Pierre i Miquelon – Wspólnota Terytorialna Saint-Pierre i Miquelon1763część brytyjskiej Nowej Szkocji; od 1946 terytorium zamorskie, od 1976 departament zamorski, od 1985 zbiorowość terytorialna, a od 2003 zbiorowość zamorska
 Wallis i Futuna – Terytorium Wysp Wallis i Futuna1961dependencja Nowej Kaledonii; od 1961 terytorium zamorskie, od 2003 zbiorowość zamorska
 Wyspa Clippertona1935część Francuskich Posiadłości w Oceanii (obecna Polinezja Francuska)
Holandii Aruba1986część Antyli Holenderskich
 Bonaire2010część Antyli Holenderskich
 Curaçao – Kraj Curaçao2010część Antyli Holenderskich
 Saba2010część Antyli Holenderskich
 Sint Eustatius2010część Antyli Holenderskich
 Sint Maarten2010część Antyli Holenderskich
Norwegii Jan Mayen1922obszar bez przynależności państwowej
 Svalbard1920obszar bez przynależności państwowej
 Wyspa Bouveta1928terytorium brytyjskie
 Wyspa Piotra I[1]1930obszar bez przynależności państwowej
 Ziemia Królowej Maud[1]1938obszar bez przynależności państwowej
Nowej Zelandii Dependencja Rossa[1]1923terytorium brytyjskie
 Niue1903część Wysp Cooka; od 1974 terytorium stowarzyszone
 Tokelau1949część brytyjskiej kolonii Wyspy Gilberta i Ellice
 Wyspy Cooka1901część Brytyjskiego Terytorium Zachodniego Pacyfiku; od 1965 terytorium stowarzyszone
Stanów Zjednoczonych Baker1857obszar bez przynależności państwowej
 Guam – Terytorium Guamu1898część hiszpańskich Filipin
 Howland1857obszar bez przynależności państwowej
 Jarvis1858obszar bez przynależności państwowej
 Johnston1858obszar bez przynależności państwowej
 Kingman1922obszar bez przynależności państwowej
 Mariany Północne – Wspólnota Marianów Północnych1978część Powierniczych Wysp Pacyfiku
 Midway – Wyspy Midway1867obszar bez przynależności państwowej
 Navassa[2]1857obszar bez przynależności państwowej
 Palmyra1959część amerykańskiego Terytorium Hawajów
 Portoryko – Wspólnota Portoryka, Wolne Stowarzyszone Państwo Portoryko[3]1898kolonia Hiszpanii; od 1917 terytorium Stanów Zjednoczonych, od 1952 terytorium stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi
 Samoa Amerykańskie – Terytorium Samoa Amerykańskiego1899obszar bez przynależności państwowej (lokalne królestwa)
 Wake</ref>1898terytorium hiszpańskie
 Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych1917posiadłość Danii
Wielkiej Brytanii Akrotiri1960część brytyjskiego Cypru
 Anguilla1980część brytyjskiego terytorium Saint Kitts-Nevis-Anguilla
 Bermudy1612obszar bez przynależności państwowej; od 1612 kolonia Kompanii Wirginijskiej, od 1615 kolonia Somers Isles Company, od 1684 kolonia korony, a od 2002 terytorium zamorskie
 Brytyjskie Terytorium Antarktyczne[1]19623 dependencje Falklandów: Ziemia Grahama, Orkady Południowe, Szetlandy Południowe
 Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego1965część Mauritiusu
 Brytyjskie Wyspy Dziewicze1871część brytyjskiej kolonii Saint Christopher, Nevis, Anguilla i Wyspy Dziewicze; w latach 1871–1958 część Federacji Wysp Podwietrznych, a w latach 1958–1962 część Federacji Indii Zachodnich
 Dhekelia1960część brytyjskiego Cypru
 Falklandy[4]1833część Argentyny
 Georgia Południowa i Sandwich Południowy[4]1985dependencja Falklandów
 Gibraltar[5]1713część Hiszpanii; od 1830 roku kolonia, a od 2002 terytorium zamorskie
 Guernsey – Baliwat Guernsey[6]1204część Księstwa Normandii
 Jersey – Baliwat Jersey[6]1487część Guernsey
 Kajmany1959dependencja Jamajki; w latach 1959–1962 część Federacji Indii Zachodnich
 Montserrat1832część brytyjskiej kolonii Antigua-Barbuda-Montserrat; w latach 1871–1958 część Federacji Wysp Podwietrznych, a w latach 1958–1962 część Federacji Indii Zachodnich
 Pitcairn – Wyspy Pitcairn, Henderson, Ducie i Oeno1952część Brytyjskiego Terytorium Zachodniego Pacyfiku; do 1970 administrowany z Fidżi
 Turks i Caicos – Wyspy Turks i Caicos1959dependencja Jamajki (w latach 1848–1873 jako samodzielna kolonia); w latach 1959–1962 część Federacji Indii Zachodnich
 Wyspa Man[6]1333część Królestwa Szkocji; od 1399 dependencja Korony brytyjskiej
 Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha1659posiadłość Holandii; do 1834 posiadłość Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej; następnie kolonia, a od 2002 terytorium zamorskie

[edytuj] Terytoria historyczne (istniejące w XX i XXI wieku)

(w rubryce potem/obecnie zaznaczono późniejsze zmiany statusu terytorium – w rubryce tej terytoria zależne oznaczono kursywą, a państwa niezależne – grubszą czcionką)

PosiadłościNazwa terytoriumW latachPotem / Obecnie
Europa
duńskieIslandia1814-1918/44Islandia
włoskieAlbania1939–1943Albania
brytyjskieMalta1815–1964Malta
Azja
brytyjskieBahrajn1880–1971Bahrajn
Bhutan1910–49Bhutan
Birma1885–1948Myanmar/Birma
Brunei1888–1984Brunei
Cejlon1802–1948Sri Lanka
Cypr1925–1960Cypr
HadramautJemen; Protektorat Aden (bryt.)
Hongkong1898–1997część ChRL
Indie Brytyjskiepoł. XVIII w.-1947Indie, Pakistan, 1971 => Bangladesz
Katar-1971Katar
Kuwejt1914–1961Kuwejt
MalajeXIX w.-1957Malezja
Malediwy-1965Malediwy
Omankoniec XIX w.-1971Oman
Oman Traktatowykoniec XIX w.-1971Zjednoczone Emiraty Arabskie
Palestyna1922–48Izrael, Autonomia Palestyńska
Protektorat AdenJemen
Sabah (Borneo Północne)XIX w.-1963Malezja
SarawakXIX w.-1963Malezja
Singapur1824–19631963–65 – Malezja, od 1965 – Singapur
Transjordania1921–46Jordania
francuskieChandernagore, Karikal, Mahé, Pondichéry i Yanaonczęść Indii
Indochiny Francuskiepoł. XIX w. – 1945/531945 – Laos, Wietnam, 1953 – Kambodża
Kraj Hatayczęść Turcji
Liban1920–43Liban
Syria1920–43Syria
japońskieFormoza1895–1945Republika Chińska
Korea1910–45Korea Północna i Południowa
Kuryleczęść Rosji
Mandżukuo1932–45część ChRL
Port Artur1905–45część ChRL
holenderskieHolenderskie Indie WschodnieXVIII w.-1945Indonezja
niemieckieJiaozhou1897–1921część ChRL
portugalskieDiu, Daman, Goa = Indie PortugalskieXVI w.-1961część Indii
Makau1887–1999część ChRL
Timor Wschodni1661–19751975–2002 – część Indonezji; od 2002 – Timor Wschodni
Stanów Zjedn.FilipinyFilipiny
chińskieMongolia ZewnętrznaXVII w. – 1921–24Mongolia
Afryka
belgijskieKongo Belgijskie1884/1908-60Zair => Dem. Rep. Konga
Ruanda-Urundi1922–62Rwanda i Burundi
brytyjskieBasuto1868–1966Lesotho
Beczuana1885–1966Botswana
Brytyjska Afryka Wschodnia1895–1920Kenia (br.)
Mauritius1814–1975Bryt. Teryt. O. Indyjskiego i Mauritius
Egipt1880–1922Egipt
Federacja Rodezji i Niasy1953–1963Malawi, Zambia, Rodezja
Gambia1816–1965Gambia
Kamerun Brytyjski1916–1960Kamerun
Kenia1920–1960Kenia
Kraj Przylądkowy-1910Związek Południowej Afryki = RPA
Natal-1910Związek Południowej Afryki = RPA
Niasa1891–1953Fed. Rodezji i Niasy
Nigeria1861–1960Nigeria
Orania-1910Związek Południowej Afryki = RPA
Rodezja1964–80Zimbabwe
Rodezja Południowa1923–53Fed. Rodezji i Niasy
Rodezja Północna1924–53Fed. Rodezji i Niasy
Seszele1814–1976Seszele
Sierra Leone1808–1961Sierra Leone
Somali Brytyjskie1887–1960płn. część Somalii, 1991 => Somaliland
Suazi1903–68Suazi
Sudan Anglo-Egipski1899–1956Sudan
Tanganika1919–1963Tanzania
Togo Brytyjskie1922–1956Złote Wybrzeże
Transwal-1910Związek Południowej Afryki = RPA
Uganda1890–1962Uganda
Walvis Bayczęść Namibii
Zanzibar1890–1963Tanzania
Złote Wybrzeże1901–57Ghana
francuskieAlgieria1830–1962Algieria
Francuska Afryka Równikowa1910-58/60Czad, Rep. Środkowoafr., Kongo, Gabon
Francuska Afryka Zachodnia1904-58/60Senegal, Mauretania, Mali, Niger, Benin, Burkina Faso, Wyb. Kości Sł., Gwinea
Fr. Teryt. Afarów i Issów1967–77Dżibuti
Kamerun1916–60Kamerun
Komory1886–1975Komory i Majotta (fr.)
Madagaskar1896–1960Madagaskar
Maroko1907–1956Maroko
Somali Francuskie1896–1967Fr. Tery. Afarów i Issów
Togo1922–1960Togo
Tunezja1881–1956Tunezja
hiszpańskieGwinea HiszpańskaXVIII w.-1958Gwinea Równikowa
Maroko HiszpańskieMaroko i Ceuta i Melilla (hiszp.)
Rio de Oro/Sahara Hiszpańska1884–1975Sahara Zachodnia
Rio MuniXVIII w.-1958Gwinea Hiszpańska
niemieckieKamerun Niemiecki1884–1916Kamerun (część br. i fr.)
Niemiecka Afryka WschodniaTanganika (br.) i Ruanda-Urundi (belg.)
Niemiecka Afryka Płd.-Zach.Afryka Płd.-Zach. (Zw.Pd.Afr.)
Togo (do 1905 jako Togoland)1884–1914Togo Brytyjskie i Togo francuskie
portugalskieAngola i Kabinda-1975Angola
Gwinea Portugalska-1973Gwinea Bissau
Portugalska Afryka Wschodnia-1975Mozambik
Wyspy Zielonego Przylądka1456–1975Republika Zielonego Przylądka
Wyspy Świętego Tomasza i Książęca-1975Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
włoskieErytrea1890–1936Włoska Afryka Wschodnia
Libia1912–51Libia
Somali Włoskie1905–36Włoska Afryka Wschodnia
Powiernicze Terytorium Somalii1950–60Somalia
Włoska Afryka Wschodnia1935–41Abisynia i Somali Włoskie
strefa międzynarodowaTanger1912-56/60część Maroka
Ameryka
brytyjskieAntigua1632–1981Antigua i Barbuda
Bahama1717–1973Bahamy
Barbados1652–1966Barbados
Dominika1783–1978Dominika
Grenada1783–1974Grenada
Gujana Brytyjska1831–1966Gujana
Honduras Brytyjski1783–1981Belize
Jamajkapoł XVII w.-1962Jamajka
Saint Christopher - Nevis - Anguilla1713-1980/83Saint Kitts i Nevis, Anguilla (br.)
Saint Lucia1803–1979Saint Lucia
Saint VincentXVIII w.-1979Saint Vincent i Grenadyny
Trynidad i Tobago1888–1962Trynidad i Tobago
holenderskieGujana Holenderska1667–1975Surinam
Antyle Holenderskie1954–2010Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten
Stanów Zjedn.Str. Kan. Panamskiego1903-79/99część Panamy
Australia i Oceania
australijskieNauru1919–1968Nauru
Nowa Gwinea Australijska1914–49Papua-Nowa Gwinea
Papua1905–49Papua-Nowa Gwinea
Papua-Nowa Gwinea1949–75Papua Nowa Gwinea
brytyjskieBr. W-y Salomona1893–1978Wyspy Salomona
Fidżi1874–1970Fidżi
Norfolk1788–1914Norfolk (aust.)
Papua1884–1905Papua (aust.)
Samoa Zachodnie1899–1962Samoa Zachodnie
Tokelau1877–1926Tokelau (n.-zel.)
Tonga1900–70Tonga
Wyspy Cooka1888–1901Wyspy Cooka (n.-zel.)
W-y Gilberta i Lagunowe1916–76W-y Gilberta, W-y Lagunowe
Wyspy Gilberta1976–79Kiribati
Wyspy Lagunowe1976–78Tuvalu
kondominium br. i fr.Nowe Hebrydy1906–80Vanuatu
japońskieKaroliny1920-44/47Powiernicze Wyspy Pacyfiku (St.Zj.)
Mariany1920-44/47Powiernicze Wyspy Pacyfiku (St.Zj.)
Wyspy MarshallaPowiernicze Wyspy Pacyfiku (St.Zj.)
niemieckieKaroliny1899–1920Karoliny (jap.)
MarianyMariany (jap.)
Nauru1888–1914Nauru (br., aust., n.-zel.)
Wyspy MarshallaWyspy Marshalla (jap.)
Ziemia Króla Wilhelma1884–1914Nowa Gwinea Australijska
Stanów Zjedn.Powiernicze Wyspy PacyfikuPalau, Fed.Mikronezji, W-y Marshalla

[edytuj] Terytoria pod zwierzchnictwem Polski

(w rubryce potem/obecnie zaznaczono późniejsze zmiany statusu terytorium – w rubryce tej terytoria zależne oznaczono kursywą, a państwa niezależne – grubszą czcionką)

PosiadłościNazwa terytoriumW latachPotem / Obecnie
EuropaWolne Miasto Gdańsk¹1920–1939Polska województwo pomorskie
Lenna Polski1119–1795 (z przerwami)Polska, Rosja, Rumunia, Ukraina, Litwa, Łotwa, Białoruś, Niemcy, Słowacja, Mołdawia, Estonia
AfrykaWyspa Świętego Andrzeja²1651–1659Gambia, James Island
Wyspa Świętej Marii²1651-1664?<Gambia, Bandżul
Fort Jillifree²1651-1664?<Gambia, Jufureh
AmerykaNowa Kurlandia²1654–1690Trynidad i Tobago

¹ Formalnie pozostawało pod zwierzchnością Ligi Narodów, w imieniu której administrację sprawowała Polska.
² Kolonia Kurlandii i Semigalii - lenna Rzeczypospolitej.

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Na mocy Traktatu Antarktycznego do roku 1991 zostały zawieszone roszczenia terytorialne do obszarów znajdujących się na południe od 60°S. Na mocy podpisanego 30 kwietnia 1991 w Madrycie układu, postanowienia Traktatu Antarktycznego odnośnie roszczeń terytorialnych zostały przedłużone do 2041 roku
  2. ↑ Roszczenia Haiti
  3. ↑ Obie nazwy są w użyciu
  4. ↑ 4,0 4,1 Roszczenia Argentyny
  5. ↑ Roszczenia Hiszpanii
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 dependencje Korony brytyjskiej

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.

Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

Zasady ochrony prywatności O Wikipedii Informacje prawne