Ten artykuł dotyczy hormonu. Zobacz też:
Testosteron – film w reżyserii Tomasza Koneckiego i Andrzeja Saramonowicza.
Testosteron (17β-hydroksy-4-androsten-3-on, ATC: G03 BA03) – organiczny związek chemiczny, podstawowy męski steroidowy hormon płciowy należący do androgenów. Jest produkowany przez komórki śródmiąższowe Leydiga w jądrach pod wpływem LH, a także w niewielkich ilościach przez korę nadnerczy, jajniki i łożysko.
We krwi tylko niewielka część testosteronu występuje w postaci wolnej oraz związanej z albuminami, reszta jest związana z białkiem transportowym SHBG (sex hormone binding globuline).
W tkankach docelowych dochodzi do przemiany testosteronu w 2,5 raza silniejszą formę 5-α-dihydrotestosteron. Aby wywrzeć swoje działanie biologiczne testosteron łączy się z receptorami dla hormonów sterydowych znajdujących się w cytoplazmie i jądrze komórek efektorowych. Po połączeniu dochodzi do zmian konformacji, które umożliwiają przyłączenie do specyficznych sekwencji nukleotydowych łańcucha DNA. W wyniku tego dochodzi do zmian aktywności transkrypcyjnej określonych genów.
Testosteron spełnia szereg istotnych funkcji:
- kształtowanie płci i cech płciowych w życiu płodowym (jego niedobór, brak, lub wada receptorów u płodu z kariotypem XY powoduje wady rozwojowe takie jak: spodziectwo, obojnactwo rzekome męskie, szczególnym przypadkiem jest zespół niewrażliwości na androgeny)[2]
- wpływa na spermatogenezę,
- wykształcanie się wtórnych cech płciowych (budowa ciała, głos, typ owłosienia, zarost twarzy itp.),
- wpływ anaboliczny poprzez pobudzenie syntezy białek (w bardzo niewielkim stopniu powoduje także zwiększenie masy mięśniowej[3] itp.),
- może zwiększać poziom libido (przy długotrwałym stosowaniu efekt ten zanika),
- przyspiesza zakończenie wzrostu kości długich,
- pobudza rozwój gruczołu krokowego, zwiększa jego objętość, silnie pobudza rozwój raka prostaty (z tego względu stosowanie testosteronu jako leku powinno być pod regularną kontrolą poziomu PSA)
- zwiększa poziom cholesterolu we krwi (zatem teoretycznie zwiększa ryzyko miażdżycy tętnic) – w przeciwieństwie do estrogenów, które zmniejszają poziom cholesterolu we krwi, może podnosić ciśnienie krwi
- kształtuje sferę emocjonalną poprzez ukształtowanie takich cech jak zdecydowanie, śmiałość, pewność, odwaga, niezależność, ale też skłonność do ryzyka, w zależności od rozwoju emocjonalnego może powodować wybuchowość, agresję.
W leczeniu stosowane są pochodne testosteronu – estry do stosowania doustnego lub iniekcji o powolnym uwalnianiu z tkanki mięśniowej.
Testosteron stosowany u kobiet wykazując działanie anaboliczne – jednak leczniczo jest to bardzo rzadko praktykowane z uwagi na niepożądane działania, takie jak: maskulinizacja, hirsutyzm. Stosuje się najczęściej w przypadku zaawansowanych, hormonalnie czynnych nowotworów. Testosteron podany kobiecie będącej w ciąży może u płodów żeńskich wywołać objawy maskulinizacji i cech obojniactwa rzekomego żeńskiego. Również patologicznie nadmierne wydzielanie pochodnych testosteronu z nadnerczy (w wyniku defektu genetycznego) przez rozwijający się płód żeński może powodować Zespół nadnerczowo-płciowy z cechami obojniactwa rzekomego żeńskiego.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
| ATC (G03) – Hormony płciowe i modulatory układu płciowego |
|---|
| G 03 A – Hormonalne środki antykoncepcyjne
do stosowania wewnętrznego | G 03 AA – Progestageny i estrogeny, dawki stałe
(w połączeniach z estrogenem) | | | G 03 AB - Progestageny i estrogeny, preparaty sekwencyjne
(w połączeniach z estrogenem) | | | G 03 AC - Progestageny | | | G 03 AD - Środki antykoncepcyjne stosowane w nagłych przypadkach | |
| | | G 03 B – Androgeny | G 03 BA – Pochodne 3-oksoandrostenu | | | G 03 BB - Pochodne 5-androstanonu | |
| | | G 03 C – Estrogeny | G 03 CA – Estrogeny naturalne i półsyntetyczne | | | G 03 CB – Estrogeny syntetyczne | | | G 03 CC – Estrogeny w połączeniach z innymi lekami | | | G 03 CX – Inne estrogeny | |
| | | G 03 D – Progestageny | G 03 DA – Pochodne pregnenu | | | G 03 DB – Pochodne pregnadienu | | | G 03 DC – Pochodne estrenu | |
| | G 03 E – Połączenia androgenów z
żeńskimi hormonami płciowymi | G 03 EA – Połączenia androgenów (z estrogenem) | | | G 03 EK – Połączenia androgenów i żeńskich
hormonów płciowych z innymi lekami | |
| | | G 03 F – Połączenia progestagenów z estrogenami | G 03 FA – Połączenia progestagenów z
estrogenem, dawki stałe | | | G 03 FB – Progestageny i estrogen,
preparaty sekwencyjne | |
| | G 03 G – Gonadotropiny i inne
leki pobudzające owulację | G 03 GA – Gonadotropiny | | | G 03 GB – Syntetyczne leki pobudzające owulację | |
| | | G 03 H – Antyandrogeny | G 03 HA – Antyandrogeny | | | G 03 HB – Połączenia antyandrogenów z estrogenem | |
| | G 03 X – Inne hormony płciowe i
modulatory ich wydzielania | G 03 XA – Antygonadotropiny i związki podobne | | | G 03 XB – Antyprogestageny | | | G 03 XC – Selektywne modulatory receptora estrogenowego | |
|
|
