Toksyczność – cecha związków chemicznych polegająca na powodowaniu zaburzeń funkcji lub śmierci komórek żywych, organów lub organizmów po dostaniu się w ich pobliże. Związki chemiczne mogą wywierać działanie toksyczne po wchłonięciu ich drogą doustną, oddechową lub po absorpcji przez skórę.
Toksyczność to działanie niepożądane wynikające z reakcji chemicznych, fizykochemicznych pomiędzy związkiem chemicznym, który wniknął do ustroju, a układem biologicznym (DNA, enzymy).
W zasadzie niemal wszystkie związki chemiczne mogą być w odpowiednio dużych dawkach toksyczne – nawet spożywanie dużych ilości wody destylowanej jest na dłuższą metę szkodliwe. Praktycznie wszystkie leki są w dużych ilościach toksyczne.[potrzebne źródło]
Spis treści |
Aby ilościowo oceniać i porównywać toksyczne własności związków, stworzono parametr dawki śmiertelnej LD (z ang. Lethal dose – "dawka śmiertelna"). Najczęściej używa się wartości LD50, czyli takiej dawki ksenobiotyku, która wywołuje śmierć połowy populacji zwierząt doświadczalnych, którym podano daną substancję. Innym parametrem, stosowanym dla substancji gazowych, jest stężenie śmiertelne we wdychanym powietrzu, oznaczane skrótem LC (z ang. Lethal concentration – "stężenie śmiertelne").
Na podstawie badań toksyczności ostrej na zwierzętach, Hodge i Sterner sklasyfikowali substancje toksyczne, dzieląc je na 6 grup, w zależności od LD50:
| Stopień toksyczności | Nazwa | LD50 (g/kg masy ciała) droga doustna; szczury | LD50 (g/kg masy ciała) droga dermalna; króliki | LD50 (ppm – części na milion) droga inhalacyjna; szczury | Prawdopodobna dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka w gramach |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Nadzwyczaj toksyczna | ≤0,001 | ≤0,005 | ≤10 | ≈0,065 |
| 2 | Bardzo toksyczna | 0,05 | 0,043 | 100 | 4 |
| 3 | Średnio toksyczna | 0,5 | 0,34 | 1000 | 30 |
| 4 | Słabo toksyczna | 5,0 | 2,81 | 10 000 | 250 |
| 5 | Praktycznie nietoksyczna | 15,0 | 22,6 | 100 000 | 1000 |
| 6 | Stosunkowo nieszkodliwa | >15,0 | >22,6 | >100 000 | >1000 |
Klasyfikacja działania toksycznego substancji chemicznej po podaniu dożołądkowym stosowana w krajach wspólnoty europejskiej. Metoda klasyczna.
| Zakres LD50 (mg/kg masy ciała) | Klasa toksyczności |
|---|---|
| LD50 <25 | Bardzo toksyczna |
| 25 < LD50 <200 | Toksyczna |
| 200 < LD50 <2000 | Szkodliwa |
| 2000 < LD50 | Nie klasyfikowana |
Do najbardziej znanych trucizn należą: arszenik (ma LD50 = 20 mg/kg), cyjanowodór (ma LD50 = 1,5 mg/kg). Dla porównania LD50 chlorku sodu wynosi 3000 mg/kg[1], a dla THC LD50 = 1259 mg/kg[2].
