Tor (pierwiastek)

Tor
aktyn ← tor → protaktyn
Ce ↑ Th ↓ Uqn 90 Th
Wygląd
srebrzystobiały
próbka toru o masie 0,1 g w ampułce wypełnionej argonem
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	tor, Th, 90 (łac. thorium)
Grupa, okres, blok	–, 7, f
Stopień utlenienia	IV
Właściwości metaliczne	aktynowiec
Właściwości tlenków	słabo zasadowe
Masa atomowa	232,0381 u
Stan skupienia	stały
Gęstość	11724 kg/m3
Temperatura topnienia	1755 °C
Temperatura wrzenia	4788 °C
Numer CAS	7440-29-1
PubChem	23960[1]
Właściwości atomowe Promień • atomowy 180 pm Konfiguracja elektronowa [Rn]6d27s2 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 32, 18, 10, 2 (wizualizacja powłok) Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 1,3 1,1 Potencjały jonizacyjne I 587 kJ/mol II 1110 kJ/mol III 1930 kJ/mol
Właściwości fizyczne Ciepło parowania 514,4 kJ/mol Ciepło topnienia 16,1 kJ/mol Konduktywność 6,53×106 S/m Ciepło właściwe 120 J/(kg·K) Przewodność cieplna 54 W/(m·K) Układ krystalograficzny regularny ściennie centrowany Twardość • w skali Mohsa 3,0 Prędkość dźwięku 2490 m/s (293,15 K) Objętość molowa 19,80×10−6 m³/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 228Th {syn.} 1,9116 roku α 5,520 224Ra 229Th {syn.} 7340 lat α 5,168 225Ra 230Th {syn.} 75380 lat α 4,770 226Ra 232Th 100% 1,405×1010 lat α 4,083 228Ra 233Th {syn.} 22,3 min β− 1,245 233Pa 234Th {syn.} 24,1 dni β− 0,270 234Pa
Niebezpieczeństwa Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji według kryteriów systemu GHS są niedostępne. Europejska klasyfikacja substancji Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji według europejskich kryteriów są niedostępne.
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło tor w Wikisłowniku

Tor (Th, łac. thorium) – pierwiastek chemiczny z grupy aktynowców w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od imienia jednego z bogów nordyckich, Thora.

[edytuj] Charakterystyka

Tor to błyszczący i kowalny metal. Powoli reaguje z mocnymi kwasami nieorganicznymi, znacznie szybciej z wodą królewską. Występuje w związkach na IV stopniu utlenienia i swoimi właściwościami przypomina cyrkon, tytan oraz lantanowce. W roztworach o pH < 1 istnieją bezbarwne jony Th⁴⁺. Tor tworzy jeden tlenek: biały ThO₂. Jest to najpowszechniejszy w przyrodzie pierwiastek promieniotwórczy.

[edytuj] Występowanie

Tor występuje w skorupie ziemskiej w ilości 12 ppm czyli około sześciokrotnie częściej niż uran. Najważniejszym minerałem toru jest monacyt (Ca,La,Nd,Th)PO₄. Tor występujący naturalnie składa się praktycznie wyłącznie z izotopu ²³²Th. Izotop ten jest nietrwały, jednak ze względu na długi (14 mld. lat) czas połowicznego rozpadu, radioaktywność produktów wykorzystujących oczyszczony tor jest niewielka.

[edytuj] Odkrycie

Tor został odkryty w roku 1828 przez szwedzkiego chemika Jönsa Jacoba Berzeliusa.

[edytuj] Zastosowanie

Tor jest ważnym dodatkiem stopowym, zwiększającym wysokotemperaturową wytrzymałość metali, np. magnezu. Stosuje się go również w czujnikach fotoelektrycznych, jako dodatek stopowy (w ilości 2%), do "czerwonych" elektrod wolframowych stosowanych w metodzie spawania TIG, a tlenek toru w wysokogatunkowych soczewkach.

Tor, tak jak uran i pluton, może być użyty jako paliwo w reaktorach jądrowych. Jest potencjalnie dużo lepszym kandydatem na paliwo jądrowe przyszłości, niż powszechnie stosowany uran. Jego zalety to:

• w przeciwieństwie do cyklu jądrowego opartego na uranie, gdzie 98% procent paliwa nie ulega zużyciu (i tworzy kłopotliwe odpady radioaktywne), tor w niektórych typach reaktorów może zostać zużyty w całości, eliminując problem odpadów;
• reaktor oparty na torze może z powodzeniem spalać odpady radioaktywne z tradycyjnych uranowych elektrowni jądrowych;
• w reaktorze powstaje z niego uran-233 (w wyniku wychwytu neutronu i po dwóch emisjach beta), izotop praktycznie nie nadający się do skonstruowania broni, w odróżnieniu od plutonu.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko Chemia analityczna – 1 podstawy teoretyczne i analiza jakościowa (Wydawnictwo Naukowe PWN) Warszawa 2001 ISBN 83-01-13499-2