| Tupolew Tu-154 | |
 Tupolew Tu-154M Lux nr 101 Sił Powietrznych RP | |
| Dane podstawowe | |
| Państwo |  ZSRR/  Rosja |
| Producent | Tupolew |
| Typ | samolot komunikacyjny średniego zasięgu |
| Konstrukcja | metalowa (duralowa), półskorupowa, podwozie chowane, trójwózkowe, z kołem przednim |
| Załoga | 2 pilotów, 1 nawigator, 1 mechanik pokładowy |
| Historia | |
| Data oblotu | 4 października 1968 |
| Lata produkcji | 1968–2001[1], 2003-ciągle trwa[2] |
| Egzemplarze | 1015 |
| Liczba wypadków • w tym katastrof | 106 66 (2739 ofiar śmiertelnych)[3] |
| Dane techniczne | |
| Napęd | 3 x silniki turbowentylatorowe Sołowiow D-30KU-154 |
| Ciąg | 3 × 103 kN |
| Wymiary | |
| Rozpiętość | 37,55 m |
| Długość | 47,9 m |
| Wysokość | 11,4 m |
| Powierzchnia nośna | 201,5 m² |
| Masa | |
| Własna | 55,3 t |
| Startowa | 102 t |
| Osiągi | |
| Prędkość maks. | 950 km/h |
| Prędkość minimalna | 235 km/h |
| Pułap | 11 000 m |
| Zasięg | 6600 km |
| Dobieg | 2100 m |
| Dane operacyjne | |
| Liczba miejsc | |
| 114-180 | |
| Użytkownicy | |
 Azerbejdżan,  Bułgaria,  Chińska Republika Ludowa,  Iran,  Kazachstan,  Mongolia,  Polska,  Korea Północna, Rosja,  Słowacja,  Turkmenistan,  Ukraina,  Uzbekistan | |
 Multimedia w Wikimedia Commons | |
 | Tu-154M w locie Samolot Tu-154M z 36. SPLT w czasie wznoszenia |
| Problem z odtwarzaniem pliku? Zobacz Pomoc. | |
.jpg)
Tu-154 (ros. Ту-154) oznaczenie NATO Careless – pasażerski samolot średniego zasięgu, produkcji radzieckiej, zaprojektowany w biurze konstrukcyjnym Tupolewa.
Samoloty te używane były przez linie lotnicze byłego ZSRR, Bułgarii, Kuby, Polski, Rumunii, Węgier, KRL-D i Syrii. Obecnie (2011 rok) w aktywnej służbie pozostaje 108 samolotów Tu-154 na 921 wyprodukowanych; przeciętny wiek maszyn pozostających w aktywnej służbie to 24 lata[4]. Samoloty Tu-154 zostały wycofane z PLL LOT, ale dwie maszyny typu Tu-154M Lux pozostawały na wyposażeniu 36 Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego jako samoloty do przewozu władz państwowych. Po katastrofie 10 kwietnia 2010 roku pod Smoleńskiem, pozostała jedna.
Spis treści |
W połowie lat sześćdziesiątych XX w. zdecydowano o zastąpieniu latających w barwach Aerofłotu odrzutowych Tu-104 oraz turbośmigłowych An-10, An-12 i Ił-18 nową konstrukcją, zdolną do korzystania z dotychczasowej infrastruktury.
Zgodnie z panującymi wówczas tendencjami zdecydowano się na układ trzysilnikowy z silnikami umieszczonymi w części ogonowej samolotu, z wlotem powietrza do trzeciego silnika przy nasadzie statecznika pionowego. Konstrukcja kadłuba samolotu Tu-154 jest zbliżona do brytyjskiego samolotu pasażerskiego Hawker Siddeley Trident. Aby umożliwić korzystanie z lotnisk o słabszej nawierzchni, zdecydowano się na podwozie z dwiema sześciokołowymi goleniami pod skrzydłami oraz jedną dwukołową golenią pod przednią częścią kadłuba, obniżając tym samym nacisk kół na podłoże.
Oblot prototypu nowego samolotu pasażerskiego odbył się 4 października 1968 roku. W 1972 roku do służby weszły pierwsze maszyny tego typu. W 1973 oblatano Tu-154A, a w 1975 roku wszedł on do produkcji. W wersji tej zastosowano takie same silniki jak w samolotach Ił-62. Od 1977 roku produkowany był Tu-154B, z francuską awioniką, mieszczący maksymalnie 180 osób. W 1981 roku, na zamówienie PLL LOT[5] powstał prototyp Tu-154M przemianowany w 1982 roku na Tu-164, później jednak powrócono do pierwotnego oznaczenia. Pierwsze samoloty Tu-154M opuściły fabrykę w 1984 roku. Wyposażone były w silniki podobne do stosowanych w samolotach Ił-62M z odwracaczami ciągu typu klapowego i obniżonym ciągu, dzięki czemu możliwe stało się przedłużenie resursów silnika.
W 2001 roku produkcja samolotów Tu-154 została zakończona[1]. W 2003 roku rosyjska firma „Aviakor”, remontująca samoloty Tu-154 m.in. na potrzeby rosyjskiego Ministerstwa Obrony[6], rozpoczęła produkcję i sprzedaż nowej, zmodernizowanej wersji samolotu[2]; w 2011 roku planowano produkcję 3 maszyn[4]. 14 stycznia 2010 roku podano informację, że największy rosyjski przewoźnik, Aerofłot, wycofał się z czynnego użytkowania samolotu Tu-154M. Ostatni rejsowy lot tego samolotu, z Jekaterynburga do Moskwy, odbył się 31 grudnia 2009 roku[7].
W marcu 2011 roku rosyjska Federalna Agencja Transportu Lotniczego (Rosawiacja) zaleciła przewoźnikom w Rosji wycofanie z eksploatacji samolotów Tu-154M z dniem 1 lipca 2011 roku, jeśli ich konstrukcja nie zostanie poprawiona; jedną z przyczyn zalecenia była analiza przyczyn wypadków i incydentów lotniczych w ciągu kilku poprzednich lat[8].
14 samolotów tej serii PLL LOT nabył w 1985 roku. Po 1989 roku, po zmianie polityki flotowej, rozpoczęto wycofywanie tej serii. W 1993 roku odbył się ostatni lot rejsowy, a ostatni lot czarterowy w barwach narodowego przewoźnika miał miejsce w 1996 roku.
Dwa samoloty Tu-154M w wersji Lux, o numerach bocznych 101 i 102, były wykorzystywane przez najwyższe władze państwowe, pozostając na stanie 36. Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego i znajdując się w dyspozycji Kancelarii Prezesa Rady Ministrów[9]. Ulegały częstym awariom; głośnym przypadkiem było awaryjne lądowanie w Kunming w Chinach Tu-154M, którym leciał w 2004 roku do Wietnamu premier Marek Belka; było ono spowodowane defektem turborozrusznika[10]. W 2007 roku awaria Tu-154M spowodowała 10-godzinne opóźnienie w trakcie oficjalnej wizyty prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Japonii[11]. W 2010 doszło do awarii Tu-154M w czasie misji humanitarnej po trzęsieniu ziemi na Haiti[12].
Samolot Tu-154M o numerze bocznym 101 został wcielony w 1990 roku. 10 kwietnia 2010 roku maszyna ta, z wysokimi rangą przedstawicielami polskich władz z prezydentem Lechem Kaczyńskim na czele, uległa katastrofie w pobliżu lotniska wojskowego Smoleńsk-Siewiernyj w Smoleńsku.
W 1994 roku został wcielony samolot o numerze bocznym 102 (numer seryjny 90A-862, rok produkcji – 1990), latający wcześniej w barwach PLL LOT[13]. Pierwotne plany przewidywały wycofanie maszyny z eksploatacji w latach 2008–2010[14]. 12 stycznia 2010 roku Tu-154 nr 102 odleciał do Samary w Rosji w celu przeprowadzenia remontu[15], skąd wrócił 21 września 2010 roku[16].
W 2011 roku samolot Tu-154M nr 102 był wykorzystywany do przeprowadzania eksperymentów w trakcie badań katastrofy polskiego Tu-154M w Smoleńsku[17], co było utrudniane przez usterki maszyny[18].
20 maja 2011 roku odbył się pierwszy po remoncie lot Tu-154M nr 102 o statusie HEAD[19], a w listopadzie 2011 roku podjęto decyzję o wycofaniu samolotu ze służby i jego sprzedaży za pośrednictwem Agencji Mienia Wojskowego[20].
7 maja 2012 roku poinformowano, że przygotowania do sprzedaży Tu-154M nr 102 zostaną wstrzymane do zakończenia śledztwa prokuratury w sprawie katastrofy w Smoleńsku[21].
Samolot trójsilnikowy, o konstrukcji duralowej, półskorupowej. Skrzydła o skosie +35°, zbiorniki paliwa w skrzydłach. Wyposażony do lotów bez widoczności, podwozie chowane, trójwózkowe, z kołem przednim. Załogę stanowi dwóch pilotów, nawigator i mechanik pokładowy.
| Parametr / Wersja samolotu | Tu-154 | Tu-154A | Tu-154B | Tu-154S | Tu-154M |
|---|---|---|---|---|---|
| długość [m] | 47,9 | 47,9 | 47,9 | 47,9 | 47,9 |
| wysokość [m] | 11,4 | 11,4 | 11,4 | 11,4 | 11,4 |
| rozpiętość [m] | 37,55 | 37,55 | 37,55 | 37,55 | 37,55 |
| powierzchnia nośna [m²] | 201,5 | 201,5 | 201,5 | 201,5 | 201,5 |
| liczba pasażerów | 167 | 169 | 180 | ? | 180 |
| masa własna [kg] | 43 500 | 43 500 | 50 775 | ? | 54 000 |
| maksymalna masa startowa [kg] | 90 000 | 94 000 | 98 000 | ? | 102 000 |
| prędkość minimalna [km/h] | 235 | 235 | 235 | 235 | 235 |
| prędkość maksymalna [km/h] | 950 | 950 | 950 | 950 | 950 |
| pułap maksymalny [m] | 11 000 | 11 000 | 11 000 | 11 000 | 11 000 |
Operatorzy cywilni na dzień 04.04.2012r.
Ogółem do 2010 roku doszło do 67 katastrof samolotów Tu-154, w tym 7 w latach 2005–2010[22]; zginęły w nich ogółem 2736 osoby[23]. Najważniejsze katastrofy miały miejsce:
| ||||||||||||||||||||
