Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) – jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, ustanowiony w grudniu 1991 roku Traktatem z Maastricht. Jej głównym przedsięwzięciem jest utworzenie wspólnej waluty europejskiej euro oraz przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy.
[edytuj] Państwa uczestniczące
Osobne artykuły: Strefa euro i Euroizacja.
Do Unii Gospodarczej i Walutowej należą wszystkie państwa Unii Europejskiej, jednakże w III etapie UGiW uczestniczy 17 z nich:
Od 1999 roku: | Od 2001 roku: Od 2007 roku: Od 2008 roku: Od 2009 roku: Od 2011 roku: |
Spośród europejskich krajów nieczłonkowskich wspólną walutę stosuje sześć państw. W porozumieniu z Unią na euroizację zdecydowały się[1]:
Z kolei trzy inne państwa wprowadziły euro bez porozumienia ze Wspólnotami[1]:
[edytuj] Geneza współpracy walutowej
Osobny artykuł: Plan Wernera.
Pierwsze sformułowania dotyczące współpracy walutowej pojawiły się już w traktacie ustanawiającym EWG[4]. Priorytetem były jednak wówczas prace nad wspólną polityką rolną, utworzeniem unii celnej oraz - docelowo - wspólnego rynku[4]. Ponadto funkcjonowanie systemu z Bretton Woods gwarantowało wówczas stabilność walut, co nie rodziło potrzeby zacieśnienia współpracy w tym zakresie[4]. Dopiero stopniowe załamywanie się dotychczasowego systemu walutowego, które odbiło się negatywnie na handlu w ramach EWG, skłoniło jej członków do wypracowania własnej koncepcji integracji walutowej[4].
Pierwszy projekt w tym zakresie powstał jeszcze przed ostatecznym załamaniem się systemu z Bretton Woods w 1971 - był to tzw. raport Barre'a z 1969 roku[5]. Jego następcą był plan Wernera, w którym zaprezentowano projekt utworzenie unii ekonomicznej i walutowej[4]. Oba projekty nie były jednak w pełni realizowane, m.in. z uwagi na kryzys naftowy oraz rozszerzenie EWG do dziewięciu państw[5].
[edytuj] Budowa Europejskiego Systemu Walutowego
W 1972 roku utworzony został mechanizm tzw. węża w tunelu[6]. Szerokie pasmo wahań ustalono na 4,5%, zaś dopuszczalny przedział wahań pomiędzy poszczególnymi dwiema walutami określono na 2,25%[6]. Jednocześnie zapoczątkowano budowę systemu instytucjonalnego wspólnej polityki kursowej - w 1973 powołany został Europejski Fundusz Współpracy Walutowej[6]. 18 grudnia 1978 Rada Europejska, na wniosek Francji i RFN, podjęła decyzję o utworzeniu Europejskiego Systemu Walutowego[4]. System zaczął obowiązywać 13 marca 1979[4]. Powołany został umową zawartą pomiędzy bankami centralnymi państw członkowskich EWG[4]. Istotę systemu stanowiły trzy elementy[7]:
- Mechanizm Kursów Walutowych (ERM) - w ramach niego dopuszczalne wahania kursów określono na +/- 2,25%, zaś dla lira włoskiego na +/-6%[6]. Szersze pasmo wahań uzyskały także kraje dołączające do ERM - Hiszpania (1989), Wielka Brytania (1990) i Portugalia (1992)[8];
- ECU - europejska jednostka walutowa ustalona jako ważony średni koszyk walut państw EWG[7]. Procentowy udział danej waluty zależał od udziału państwa w handlu wewnątrz EWG oraz w wytwarzaniu PKB Wspólnoty[7]. ECU stało się jednostką rozliczeniową w operacjach finansowych, nie weszło jednak nigdy do obiegu[7];
- wsparcie kredytowe - mechanizm w ramach Europejskiego Funduszu Współpracy Walutowej[7].
[edytuj] Raport Delorsa i Traktat z Maastricht
W czerwcu 1988 roku szczyt UE w Hanowerze zapoczątkował prace komitetu pod przewodnictwem Przewodniczącego Komisji Europejskiej Jacques'a Delorsa. Zadaniem komitetu było zaproponowanie wprowadzenia ścisłej unii gospodarczo-walutowej.
Raport Delorsa przewidywał wprowadzenie unii w trzech etapach. Na jego podstawie Szczyt Unijny w Madrycie zdecydował 1 czerwca 1989 o rozpoczęciu pierwszego etapu unii gospodarczo-walutowej 1 lipca 1990 roku.
W grudniu 1989 roku szczyt w Strasburgu zwołał konferencję międzyrządową w celu ustalenia, niezbędnych do utrzymania unii gospodarczo-walutowej, poprawek do Traktatu. Wspomniana konferencja doprowadziła do powstania Traktatu o Unii Europejskiej, ostatecznie podpisanego w Maastricht w 1992 roku. Traktat postanowił o wprowadzeniu unii w trzech etapach:
- Zgodnie z planem pierwszy etap rozpoczął się 1 lipca 1990 roku. Zniesiono wszelką kontrolę wymiany walut i tym samym wprowadzono pełną swobodę przepływu kapitału. Wzmocniono kooperację pomiędzy bankami centralnymi dotyczącą unii monetarnej, jak również wprowadzono zakaz uprzywilejowanego dostępu instytucji publicznych do wsparcia finansowego banku.
- Drugi etap rozpoczął się 1 stycznia 1994 roku. Powstał Europejski Instytut Walutowy (EMI – European Monetary Institute), odpowiedzialny za pogłębienie współpracy pomiędzy niezależnymi bankami centralnymi krajów członkowskich. 16 grudnia 1995 roku ustalono nazwę nowej waluty euro. W czerwcu 1997 roku Rada Europejska uzgodniła Pakt Stabilności i Wzrostu oraz nowy mechanizm wymiany walut (ERM II). Ustanowiono też system TARGET – system automatycznych przeliczeń walut narodowych na euro. 3 maja 1998 roku postanowiono o 11 krajach, które oficjalnie utworzą unię gospodarczo-walutową 1 stycznia 1999 roku. W czerwcu roku 1998 powstał Europejski Bank Centralny.
- Etap trzeci zamrażając narodowe kursy wymiany wobec euro rozpoczął się 1 stycznia 1999 roku. Powołano do życia Europejski System Banków Centralnych (ESCB – the European System of Central Banks), który przejął obowiązki Europejskiego Instytutu Monetarnego i odpowiedzialność za politykę walutową Unii Europejskiej. 1 stycznia 2001 do unii gospodarczo-walutowej przyłączyła się Grecja. W styczniu 2002 do obiegu wprowadzono monety i banknoty euro.
Do unii walutowej nie przystąpiły Dania, Szwecja i Wielka Brytania.
[edytuj] Traktat lizboński a UGiW
Osobny artykuł: Traktat lizboński.
Wejście w życie traktatu lizbońskiego w grudniu 2009 roku wprowadziło pewne zmiany także w odniesieniu do UGiW. Przede wszystkim wzmocniona została pozycja państw strefy euro - przyznano im większą autonomię w dziedzinie koordynacji polityki gospodarczej oraz dokonano instytucjonalizacji eurogrupy[9]. Ponadto EBC stał się formalnie jedną z głównych instytucji UE, wprowadzono podstawy traktatowe dla funkcjonowania Eurosystemu, wzmocniono rolę KE przy EDP oraz ustanowiono nowy element procedury uchylenia derogacji - uzyskanie zalecenia od państw strefy euro[6].
[edytuj] Warunki uczestnictwa
Warunkiem pełnego uczestnictwa w UGiW jest wypełnienie przez państwo członkowskie kryteriów konwergencji[6]. Wyróżnia się kryteria konwergencji nominalnej oraz kryteria konwergencji prawnej[6]. Do pierwszej grupy zalicza się:
- kryterium stabilności cen (inflacyjne) - zgodnie z nim inflacja mierzona wskaźnikiem HICP w ciągu roku poprzedzającego badanie nie może przekroczyć 1,5 pkt. procentowego inflacji w trzech państwach Unii Europejskiej o najbardziej stabilnych cenach[6][10];
- kryterium fiskalne - państwo w momencie badanie nie może być objęte procedurą nadmiernego deficytu[6];
- kryterium kursu walutowego - państwo przez minimum dwa lata musi uczestniczyć w Mechanizmie Kursów Walutowych - w tym czasie nie może dochodzić do poważnych napięć oraz nie wolno samowolnie przeprowadzać dewaluacji[6];
- kryterium stóp procentowych - w ciągu roku od momentu badania średnia długoterminowa stopa procentowa nie może przekroczyć o więcej niż 2 pkt. procentowe średniej z analogicznych stóp procentowych trzech państw Unii Europejskiej o najbardziej stabilnych cenach[6].
Z kolei zgodnie z kryteriami konwergencji prawnej należy zapewnić zgodność prawodawstwa krajowego z art. 130 i 131 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz ze Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Statutem Europejskiego Banku Centralnego[6].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Unia gospodarcza i walutowa a euro. Rozszerzenie strefy euro. eu4journalists.eu. [dostęp 17 lutego 2010].
- ↑ 2,0 2,1 Państwo tradycyjnie powiązane unią walutową z Włochami
- ↑ Państwo tradycyjnie powiązane unią walutową z Francją
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski: Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 530. ISBN 978-83-01-14785-3.
- ↑ 5,0 5,1 Unia gospodarcza i walutowa a euro. eu4journalists.eu. [dostęp 11 lutego 2010].
- ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Spraw Zagranicznych: Euro. Wspólna waluta europejska. mf.gov.pl, 2009-12. [dostęp 13 lutego 2010].
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski: Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 531. ISBN 978-83-01-14785-3.
- ↑ Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski: Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 532. ISBN 978-83-01-14785-3.
- ↑ Łukasz Szymczyk: Jakie zmiany do funkcjonowania strefy euro wprowadza Traktat Lizboński ? (cz. II). nbportal.pl, 2008-11-25. [dostęp 11 lutego 2010].
- ↑ Karol Janowski: Pomiar inflacji w strefie euro: HICP - Zharmonizowany Wskaźnik Cen Konsumpcyjnych. UniaEuropejska.org, 2011-02-04. [dostęp 19 maja 2012].
[edytuj] Bibliografia
- Katarzyna Kołodziejczyk: Unia Gospodarcza i Walutowa. W: Witold M. Góralski: Unia Europejska. Tom II. Gospodarka - Polityka - Współpraca. Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2007, s. 80-99. ISBN 978-83-7526-806-5.
- Anna Jenik, Ewa Pancer-Cybulska: Polityka walutowa i unia walutowa. W: Bolesław Winiarski: Polityka gospodarcza. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 530-543. ISBN 978-83-01-14785-3.
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Unia Europejska – instytucjonalizacja i formalne przejawy procesu integracji europejskiej |
|---|
| |
|
Andora; 1 lipca 2013 Andora zostanie członkiem Unii Gospodarczej i Walutowej.
Czarnogóra;
Kosowo.
