Widget
Podziel się:

United States Navy


United States Navy
Godło departamentu marynarki
Godło departamentu marynarki
PaństwoStany Zjednoczone
Siły zbrojneSiły Zbrojne Stanów Zjednoczonych
Nazwa skróconaUS Navy
Data utworzenia13 października 1775
Prefiks okrętówUSS
BanderaFlag of the United States.svg
ProporzecNaval Jack of the United States.svg
MottoHonor, Courage, Commitment
Najwyższe dowództwa
Cywilneprezydent Stanów Zjednoczonych
sekretarz obrony
sekretarz marynarki
Wojskoweszef operacji morskich
dowództwo systemów morskich
Wydzielone części składowe
United States Navy
United States Marine Corps
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

United States Navy (US Navy)marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych; jeden z rodzajów amerykańskich sił zbrojnych odpowiedzialny za organizację, szkolenie oraz wyposażenie morskich sił zbrojnych – w tym Korpusu Piechoty Morskiej – do prowadzenia działań bojowych na morzu. W szczególności, zadaniem marynarki i piechoty morskiej Stanów Zjednoczonych jest poszukiwanie i niszczenie nieprzyjacielskich sił morskich oraz powstrzymywanie jego handlu morskiego; w celu zdobycia i utrzymania ogólnej przewagi morskiej; kontroli obszarów morskich o żywotnym znaczeniu, ochrony żywotnych linii żeglugowych; ustanowienia i utrzymania lokalnej przewagi (w tym powietrznej) w obszarze działań morskich; zajmowanie i obrona baz morskich; oraz przeprowadzanie operacji lądowych i powietrznych niezbędnych do prowadzenia kampanii morskich.

Spis treści

[edytuj] Dowództwo

Instytucjonalnie US Navy zarządzana jest przez Departament Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (U.S. Department of Navy), kierowany przez cywilnego urzędnika w randze ministra – sekretarza Marynarki Wojennej (Secretary of Navy), choć od 1947 pozostającego poza ścisłym kierownictwem rządu Stanów Zjednoczonych, tzw. gabinetem (cabinet). Bezpośrednim przełożonym sekretarza Marynarki Wojennej jest sekretarz obrony Stanów Zjednoczonych (Secretary of Defence) podległy prezydentowi państwa. Administracyjny łańcuch dowodzenia tym rodzajem sił zbrojnych w Stanach Zjednoczonych przedstawia schemat.

 
 
 
 
Prezydent
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Sekretarz obrony
 
Biuro sekretarza obrony
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Sekretarz marynarki
 
Sekretariat marynarki
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Szef Operacji Morskich
 
Biuro szefa operacji
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódca Floty
Atlantyku
/ Pacyfiku
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódcy rodzajów broni
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódcy
eskadr okrętów / skrzydeł powietrznych
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Flugzeug unten.png
oficerowie dowodzący
THET silhouet.svg
dowódcy okrętów
SSN585.svg
dowódcy okrętów

Najwyższym dowódcą wojskowym United States Navy jest szef operacji morskich (Chief of Naval Operations), któremu podlegają dowództwa niższego rzędu, w tym powołane przez niego dowództwo floty. Strukturę dowództwa floty przedstawia schemat:

 
 
 
 
 
 
 
 
Dowództwo Sił Morskich
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Zastępca i Szef Sztabu
 
Sztab
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódca Sił Powietrznych MarynarkiDowódca Sił NawodnychDowódca Floty Podwodnej
 
 
Szef SzkoleniaDowódca Batalionów Inżynieryjnych
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódca Piechoty Morskiej

Istotną rolę odgrywa dowództwo operacyjne z jego operacyjnym łańcuchem dowodzenia, przedstawionym poniżej:

 
 
 
 
Prezydent
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Sekretarz obrony
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Przewodniczący
Połączonego Kolegium Szefów Sztabów
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Głównodowodzący
Połączonego Dowództwa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódca komponentu morskiego
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódca Floty
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódca ZOP
na lądzie
Dowódca zespołu zadaniowegoDowódca okrętów
podwodnych na lądzie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Dowódca grupy zadaniowej
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Flugzeug unten.png
oficerowie dowodzący
THET silhouet.svg
dowódcy okrętów
SSN585.svg
dowódcy okrętów

Pozostałe dowództwa

  • Dowództwa techniczne:
  • Inne dowództwa:
    • Dowództwo Logistyki (The Military Sealift Command) – MSC, Waszyngton, DC, USA
    • Dowództwo Edukacji i Wyszkolenia (Naval Education and Training) – CNET, Pensacola, Floryda, USA
    • Dowództwo Budownictwa Morskiego (Naval Construction Force – NCF), Norfolk, Wirginia, USA
    • Dowództwo Rezerwy Marynarki Wojennej (Naval Reserve Force), Norfolk, Wirginia, USA

[edytuj] Zadania US Navy

  • Anti-Air Warfare (AAW). AAW obejmuje zwalczanie zagrożeń ze strony broni powietrznych wystrzeliwanych z powietrza, powierzchni bądź też spod wody.
  • Anti-Submarine Warfare (ASW) obejmuje skoordynowana obronę za pomocą sił powietrznych (samolotów, helikopterów i pojazdów bezzalogowych), nawodnych i podwodnych przed atakiem przeprowadzanym spod wody. Z uwagi na niezwykle trudne środowisko działania, przeciwdziałanie temu rodzajowi zagrożeń stanowi jedno z najbardziej trudnych zadań.
  • Anti-Surface Warfare (ASUW) przeciwdziałanie zagrożeniom płynącym ze strony wrogich sil nawodnych, za pomocą własnych sił nawodnych, powietrznych i podwodnych, a także służb specjalnych i wywiadowczych.
  • Strike Warfare (STW) zadania uderzeniowe przeciwko celom lądowym, przeprowadzane za pomocą lotnictwa bazującego na pokładach lotniskowców, morskich wersji pocisków manewrujących, artylerii okrętowej oraz sił specjalnych
  • Amphibious Warfare (AMW) operacje o charakterze desantowym za morza przeprowadzane za pomocą sił morskich i lądowych na wrogie lub potencjalnie wrogie terytorium lądowe. Operacje tego typu angażują wszelkich typów okręty, bronie oraz siły specjalne, a także siły lądowe. Siły morskie odpowiedzialne są w tym przypadku za bezpieczne lądowanie sił powietrznych lub powietrzno-lądowych w drugim rzucie.
  • Command and Control Warfare (C2W) zarządzanie i kontrola integruje działania zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa operacyjnego, operacyjne działania pozoracyjne, działania psychologiczne, wojny elektronicznej oraz dezinformacyjne, a także ochronę sił własnych i sojuszniczych przed takimi działaniami ze strony przeciwnika.
  • Special Operations. Maritime Special Operations Forces (SOF) morskie siły specjalne zapewniają pośrednie i bezpośrednie wsparcie dla działań zmierzających do opanowania przestrzeni morskiej oraz misji demonstracji siły. Zdolne do działań tajnych siły SOF zapewniają zaawansowany poziom operacji wojskowych, hydrograficznych, rekonesansu, poszukiwań bojowych oraz akcji ratowniczych i dywersyjnych na zapleczu przeciwnika.
  • Mine Warfare (MW) operacje zarówno defensywne związane ze zwalczaniem zagrożeń minowych Mine Counter Measures (MCM) jak i ofensywne w tym samym zakresie
  • Naval Control of Shipping (NCS). Międzynarodowe operacje morskie wymagają niekiedy określonych form kontroli i koordynacji w danym regionie. Zapewnia to wsparcie dla dowództwa, oraz redukuje zakres niezbędnej obserwacji i rekonesansu, a także ułatwia zarządzanie międzynarodowymi siłami i zapobiega niepotrzebnym działaniom konfrontacyjnym z siłami przeciwnika.

[edytuj] Ważniejsze związki operacyjne

[edytuj] Personel marynarki

W marynarce wojennej Stanów Zjednoczonych, służbę wojskową pełni 332 161 osób[1], w tym:

  • 51 188 oficerów;
  • 276 574 marynarzy niższych stopni;
  • 4399 kadetów marynarki wojennej.

Dodatkowo, w rezerwie pozostaje 119 735 osób[2]. Departament Marynarki Stanów Zjednoczonych, zatrudnia także ponad 185 tysięcy pracowników cywilnych.

[edytuj] Okręty

USN Jack
Okręty
United States Navy

A - B - C - D - E - F - G
H - I - J - K - L - M - N
O - P - Q - R - S - T - U
V - W - X - Y - Z

fregaty
fregaty żaglowe
fregaty parowe
kanonierki parowe
krążowniki
lotniskowce
lotniskowce eskortowe
monitory
niszczyciele
niszczyciele eskortowe
okręty podwodne
okręty desantowe
okręty liniowe
okręty patrolowe
okręty pomocnicze
okręty wojny minowej
pancerniki
torpedowce
slupy wojenne
sterowce

Dla wykonywania swoich zadań, Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych dysponuje 72 okrętami podwodnymi o napędzie jądrowym, 11 lotniskowcami uderzeniowymi (wszystkie o napędzie jądrowym), 9 uniwersalnymi okrętami desantowymi, 22 krążownikami rakietowymi, 60 niszczycielami, 27 fregatami, 19 okrętami desantowymi i ponad 100 mniejszymi jednostkami. W 2011 posiadała łącznie 286 okręty bojowe.

US Navy dysponuje również około 4000 samolotów i śmigłowców, działającymi z lotniskowców i w ramach skrzydeł lądowych. Służy w niej 353,5 tys. ludzi w służbie czynnej (czerwiec 2006). Czasami współpracuje z Korpusem Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych i Strażą Wybrzeża.

[edytuj] Lotniskowce

[edytuj] Uniwersalne okręty desantowe

Przenoszą helikoptery i samoloty pionowego startu AV-8 Harrier, a w przyszłości wyposażone będą w F-35B. Mają też wbudowany dok w którym mogą przewozić łodzie i poduszkowce desantowe. Okręt przewozi batalion piechoty morskiej.

[edytuj] Okręty podwodne

Wszystkie okręty posiadają napęd jądrowy.

[edytuj] Krążowniki

[edytuj] Niszczyciele

[edytuj] Fregaty

[edytuj] Littoral combat ship

[edytuj] Okręty desantowe

[edytuj] Okręty desantowe-doki

[edytuj] Lotnictwo marynarki

SamolotZdjęcieProducentTypWersjaLiczba sztukUwagi
Samoloty myśliwskie
FA-18-NAVY-Blue-Diamond.jpgMcDonnell Douglas F/A-18 Hornet Stany Zjednoczonemyśliwiec wielozadaniowyF/A-18A
F/A-18B
F/A-18C
F/A-18D
74
26
286
46
Zostaną zastąpione przez F-35C.
F-18 F Super Hornet 01.jpgBoeing F/A-18E/F Super Hornet Stany Zjednoczonemyśliwiec wielozadaniowyF/A-18E
F/A-18F
489Zamówiono 556.
921
Specjalnego przeznaczenia
EA-18G at Whidbey April 2007.jpgBoeing EA-18G Growler Stany Zjednoczonewalka elektronicznaEA-18G36Zamówiono 114, zastępują, EA-6B Prowler, samoloty posiadają zdolności bojowe.
E-6B TACAMO Climb.jpgBoeing E-6 Mercury Stany Zjednoczonewalka elektronicznaE-6B16
EP-3E DN-SD-07-09322.JPEGLockheed EP-3 ARIES II Stany Zjednoczonewalka elektronicznaEP-3E11
US Navy 030129-N-0226M-002 P-3C Orion.jpgLockheed P-3 Orion Stany Zjednoczonemorski patrolowiec/ZOPP-3C154Zostanie zastąpiony przez Boeing P-8 Poseidon.
P-8A Mtns.jpgBoeing P-8 Poseidon Stany Zjednoczonemorski patrolowiec/ZOPP-8A1Samolot rozwijany na bazie B737-800, planowane 108 sztuk.
E-2C Hawkeye Bear Aces.jpgGrumman E-2 Hawkeye Stany Zjednoczonewczesne ostrzeganie i dowodzenieE-2C67
285
Samoloty transportowe
C-2 Landeanflug.jpgGrumman C-2 Greyhound Stany Zjednoczonepokładowy transportowiecC-2A34
C-9 Skytrain.gifDouglas C-9 Nightingale Stany ZjednoczonetransportowyC-9B15Zastąpowane przez C-40.
C-20 Gulfstream.gifGulfstream C-20 Stany Zjednoczonetransport pasażerskiC-20A
C-20D
C-20G
1
2
5
G5-N551GA-070919-04cr-16.jpgGulfstream C-37 Stany Zjednoczonetransport pasażerskiC-37A
C-37B
1
3
Cessna uc-35a citation 560 ultra v arp.jpgCessna UC-35 Stany Zjednoczonetransport pasażerskiUC-35D1
USN C-40A Clipper.jpgBoeing C-40 Clipper Stany Zjednoczonetransportowy/pasażerski/VIPC-40A9
Lockheed C-130T Hercules (L-382) - U.S. Navy - 001.jpgLockheed C-130 Hercules Stany ZjednoczonetransportowyC-130T19
90
Samoloty szkolno-treningowe
F-5N from VFC-111 Sundowners taxiing.jpgF-5F/N Tiger II Stany Zjednoczonemyśliwiec treningowyF-5F
F-5N
3
41
Eskadra agresorów, wykorzystywane do pozorowania przeciwników.
US Navy 100518-N-0321D-002 Ensign Christopher Farkas taxis a new T6-B Texan II. Farkas is the first student to train in the T6-B Texan II.jpgBeechcraft T-6 Texan II Stany Zjednoczoneszkolenie wstępneT-6A
T-6B
49
12
Zastapują T-34 Mentor.
T39 mainlarge cnatra navy.jpgNorth American Sabreliner Stany ZjednoczoneszkolnyT-39G
T-39N
9
7
T 44 4LR.jpgBeech T-44 Pegasus Stany ZjednoczoneszkolnyT-44A52
T-45A Goshawk 03.jpgT-45 Goshawk Stany Zjednoczoneszkolenie zaawansowaneT-45C218
391
Śmigłowce
Navy-hh1n-158256-070327-12-10.jpgBell HH-1N Twin Huey Stany Zjednoczoneśmigłowiec SARHH-1N11
US Navy 030415-N-0466M-003 Boatswain^rsquo,s Mate 2nd Class Ronald Virgin from Pensacola, Fla., signals for water as an HH-46D Sea Knight gets washed down.jpgBoeing CH-46 Sea Knight Stany Zjednoczoneśmigłowiec SARHH-46D10
SH-60 Seahawk.jpgSikorsky HH-60 Rescue Hawk Stany Zjednoczoneśmigłowiec SARHH-60H49
US Navy 070416-N-6501M-006 An MH-53E Sea Dragon assigned to Helicopter Mine Counter Measure Squadron (HM) 15 conducts a mine sweeping exercise.jpgSikorsky MH-53 Sea Dragon Stany Zjednoczoneśmigłowiec wielozadaniowyMH-53E36
MH-60R.jpgSikorsky MH-60 Seahawk Stany Zjednoczoneśmigłowiec wielozadaniowyMH-60R
MH-60S
76
145
Zamówiono 300.
Zamówiono 273.
SH-60B Seahawk.jpgSikorsky SH-60 Seahawk Stany Zjednoczoneśmigłowiec ZOPSH-60B
SH-60F
129
60
TH57C boat ops.jpgBell TH-57 Sea Ranger Stany Zjednoczoneśmigłowiec szkolnyTH-57B
TH-57C
44
85
645
Suma
2332

[edytuj] Główne bazy US Navy

[edytuj] Atlantyk

  • NS Norfolk, Wirginia – 6 lotniskowców, 7 krążowników, 21 niszczycieli, 7 fregat, 12 okrętów podwodnych
  • Mayport, Floryda – 1 lotniskowiec, 4 krążowniki, 4 niszczyciele, 9 fregat
  • Pascagoula, Missisipi – 2 fregaty
  • NSB New London, Connecticut – 14 okrętów podwodnych
  • Portsmouth, New Hampshire – 4 okręty podwodne
  • NSB Kings Bay, Georgia – 7 okrętów podwodnych

[edytuj] Pacyfik

  • Pearl Harbor, Hawaje – 3 krążowniki, 5 niszczycieli, 2 fregaty, 16 okrętów podwodnych
  • NB San Diego, Kalifornia – 2 lotniskowce, 6 krążowników, 13 niszczycieli, 5 fregat, 5 okrętów podwodnych
  • Everett, Waszyngton – 1 lotniskowiec, 1 niszczyciel, 3 fregaty
  • Bremerton, Waszyngton – 1 lotniskowiec, 1 okręt podwodny
  • Bangor, Waszyngton – 11 okrętów podwodnych
  • Guam – 2 okręty podwodne
  • United States Fleet Activities Yokosuka, Japonia – 1 lotniskowiec, 2 krążowniki, 5 niszczycieli, 2 fregaty
Strefy odpowiedzialności flot US Navy (2007)

[edytuj] Historia

Za początek dziejów floty uważa się akt Kongresu Kontynentalnego 13 października 1775, który zakładał wprowadzenie do służby dwóch okrętów w celu zatrzymywania statków dostarczających broń dla brytyjskich garnizonów w Ameryce. Podczas wojny rewolucyjnej owa Flota Kontynentalna wprowadziła do służby razem około 50 okrętów, z czego najwyżej 20 było w służbie w danym momencie. Największe jednostki były wielkości fregaty. Ta pośpieszenie zaimprowizowana i niedoświadczona siła była znacząco słabsza od ówczesnej floty brytyjskiej. Główne działania morskie przeciwko Brytyjczykom podczas wojny były prowadzone przez flotę sprzymierzonej Francji.

Po zakończeniu wojny Flota Kontynentalna została całkowicie rozwiązana, głównie z powodu trudności finansowych w jej utrzymaniu. Właściwy początek profesjonalnej amerykańskiej marynarki wojennej to akt Kongresu z 1794 wyznaczający fundusze na budowę sześciu nowoczesnych fregat żaglowych. Pierwsze trzy, „United States”, „Constellation” i „Constitution”, weszły do służby w 1797. Okręty te odznaczyły się podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej w latach 1812-1814. Flota amerykańska nie posiadała okrętów liniowych, tak więc starcie z głównymi siłami brytyjskimi nie wchodziło w grę. Za to nowoczesne, szybkie i świetnie zaprojektowane amerykańskie fregaty wygrały kilka pojedynków z fregatami brytyjskimi, co było dużym ciosem dla brytyjskiego prestiżu. Ponadto flota amerykańska z powodzeniem walczyła z okrętami brytyjskimi na wodach śródlądowych jezior Erie, Ontario i Champlain.

Przez prawie cały XIX wiek amerykańska marynarka była małą siłą, która nie miała wielu okazji do działań zbrojnych. Wyjątkiem były lata wojny secesyjnej, podczas której flota Unii szybko stała się pokaźną siłą, wykorzystującą wiele najnowszych zdobyczy technicznych owego okresu, w tym okręty pancerne klasy monitor (bitwa w zatoce Hampton Roads). Jednak słabość przemysłu Konfederacji (stanów południa) i fakt, że prawie cała flota pozostała wierna Unii podczas wojny spowodowały, że flota amerykańska nie miała prawie żadnych okazji do walki na otwartym morzu z równorzędnym przeciwnikiem. Głównym jej przeznaczeniem była blokada morska wybrzeża stanów południowych. Większość działań odbywała się w pobliżu południowego wybrzeża i na rzece Missisipi, gdzie okręty floty walczyły głównie przeciwko bateriom dział na lądzie. Po zakończeniu wojny flota została ponownie prawie całkowicie zdemobilizowana.

Przez następne lata flota była niezwykle słaba, słabsza nawet niż floty niektórych krajów Ameryki Łacińskiej. Był to okres całkowitej dominacji floty brytyjskiej na oceanach świata, podczas którego Stany Zjednoczone, tak jak wiele innych krajów, nie widziały powodu do budowania nowoczesnych okrętów. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 1880 kiedy rozwój potęgi przemysłowej Stanów Zjednoczonych umożliwił budowę potężnej floty, mogącej na dłuższą metę dorównać flocie brytyjskiej. Budowano zwłaszcza okręty nowych klas: pancerniki i krążowniki. Przy końcu XIX wieku flota amerykańska urosła na tyle, by bez większego trudu pokonać flotę hiszpańską podczas wojny amerykańsko-hiszpańskiej (bitwa pod Santiago de Cuba). W latach 1907-1909 Wielka Biała Flota złożona z amerykańskich pancerników okrążyła świat demonstrując rosnącą potęgę morską Stanów Zjednoczonych.

W następnych latach rozwój był jeszcze szybszy, a podstawową siłą bojową stały się nowe pancerniki – drednoty. W 1917, w momencie przystąpienia Stanów Zjednoczonych do I wojny światowej, flota amerykańska prawie dorównywała potęgą flocie brytyjskiej. W latach powojennych ta równowaga została formalnie ustanowiona przez postanowienia Traktatu Waszyngtońskiego i utrzymała się prawie do wybuchu II wojny światowej. Po 1939 rozpoczęto gigantyczny na owe czasy program budowy okrętów wojennych, który w ciągu kilku lat przekształcił flotę amerykańską w najpotężniejszą flotę świata.

Japoński atak na bazę amerykańskiej floty w Pearl Harbor na Hawajach zapoczątkował udział floty amerykańskiej w wojnie. Walki z siłami Japonii na Pacyfiku w latach 1941-1945 stanowiły największe wydarzenia w historii floty. Decydujące znaczenie odgrywały w nich lotniskowce. Okręty amerykańskie walczyły również na Atlantyku i Morzu Śródziemnym przeciwko siłom Niemiec i Włoch, a także incydentalnie Francji rządu Vichy.

Po 1945 nowym konkurentem floty amerykańskiej stała się Marynarka ZSRR, która począwszy od lat 60. stała się groźnym przeciwnikiem, choć mimo starań nigdy nie była w stanie dorównać flocie amerykańskiej. Po rozpadzie ZSRR w 1991 wartość bojowa floty rosyjskiej spadła do bardzo niskiego poziomu, gwarantując flocie amerykańskiej dominację na oceanach świata na przełomie XX i XXI wieku.

Cechą floty amerykańskiej jest stopień innowacyjności, co w ścisły sposób związane jest z gospodarką USA, a jednocześnie umożliwia osiąganie przewagi nad przeciwnikami.

Przypisy

  1. Stan na kwiecień 2009 roku.
  2. Stan na luty 2009 roku.

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne


Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.

Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

Zasady ochrony prywatności O Wikipedii Informacje prawne