| Viktor Orbán | |
 | |
| Data i miejsce urodzenia | 31 maja 1963 Székesfehérvár |
| Premier Węgier | |
| Przynależność polityczna | Fidesz |
| Okres urzędowania | od 6 lipca 1998 do 27 maja 2002 |
| Poprzednik | Gyula Horn |
| Następca | Péter Medgyessy |
| Premier Węgier | |
| Okres urzędowania | od 29 maja 2010 |
| Poprzednik | Gordon Bajnai |
| Przewodniczący Fideszu | |
| Okres urzędowania | od 1993 (z przerwą w latach 2000–2003) |
| Odznaczenia | |
 | |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons | |
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach | |
Viktor Orbán (wym. [orbaːn viktor]; ur. 31 maja 1963 w Székesfehérvárze) – węgierski polityk, przewodniczący Fideszu, premier Węgier w latach 1998–2002 i od 2010.
Spis treści |
Urodził się w Székesfehérvárze, dzieciństwo spędził w miejscowości Alcsútdoboz. W wieku 14 lat wraz z rodziną przeprowadził się do Székesfehérváru[1]. W 1987 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie im. Loránda Eötvösa. Napisał pracę magisterską pod tytułem Ruch społeczny wewnątrz systemu politycznego – przykład Polski[2][3]. W latach 1989–1990 studiował brytyjską filozofię polityczną w Pembroke College w Oxfordzie jako stypendysta Fundacji Sorosa. W 1988 znalazł się wśród założycieli Związku Młodych Demokratów. 16 czerwca 1989 w czasie pogrzebu bohaterów rewolucji węgierskiej 1956 wygłosił przemówienie na Placu Bohaterów w Budapeszcie, w którym zażądał wycofania z Węgier armii sowieckiej i przeprowadzenia wolnych wyborów[4]. Był uczestnikiem rozmów tzw. Trójkątnego Stołu. Od 1990 sprawował mandat posła do Zgromadzenia Narodowego. W 1993 został przewodniczącym Fideszu, który pod jego kierownictwem przeszedł ewolucję od ugrupowania liberalnego do partii konserwatywno-ludowej.
W latach 1998–2002 sprawował funkcję premiera centroprawicowego rządu koalicyjnego. Za jego rządów Węgry przystąpiły do Sojuszu Północnoatlantyckiego, z powodzeniem prowadzono również negocjacje nad członkostwem w Unii Europejskiej. Ożywieniu uległy stosunki w ramach Grupy Wyszehradzkiej, jednak na przełomie 2001 i 2002 zostały one praktycznie zamrożone ze względu na spór węgiersko-słowacki o prawa mniejszości węgierskiej (m.in. tzw. Kartę Węgra) oraz dekrety Benesza[5]. Podczas rządów Viktora Orbana dokonano rekonstrukcji zniszczonego w czasie II wojny światowej Mostu Márii-Valérii łączącego Węgry ze Słowacją, a także budowy nowego gmachu Teatru Narodowego w Budapeszcie. W kwestiach gospodarczych był początkowo zwolennikiem liberalizmu. Sprawując funkcję premiera doprowadził m.in. do zniesienia czesnego za studia wprowadzonego w pierwszej połowie lat 90. przez koalicję socjalliberalną i ponownie przywróconego przez rząd Ferenca Gyurcsánya w 2006. Był zwolennikiem wspierania przez państwo małych i średnich przedsiębiorstw. Za jego kadencji zmniejszyła się inflacja i bezrobocie oraz nastąpił wzrost płac, przy jednoczesnym pogłębieniu się deficytu budżetowego[6].
W 1999 jego ugrupowanie wystąpiło z Międzynarodówki Liberalnej i zgłosiło akces do centroprawicowej Europejskiej Partii Ludowej. Sam Viktor Orbán w 1992 został wybrany na wiceprzewodniczącego Międzynarodówki Liberalnej, następnie zasiadał w jej Komitecie Wykonawczym. W 2002 został wiceprzewodniczącym Europejskiej Partii Ludowej[7]. Opowiada się za pogłębianiem integracji europejskiej, rozszerzeniem Unii o państwa bałkańskie oraz budową UE na fundamencie wartości chrześcijańskich[8].
W wyborach parlamentarnych w 2002 koalicja Fideszu i Węgierskiego Forum Demokratycznego zdobyła więcej głosów od Węgierskiej Partii Socjalistycznej, jednak rząd utworzyli socjaliści i liberałowie. Po przegranych wyborach z 2002 i z 2006 Viktor Orbán pozostał liderem opozycji parlamentarnej. Stanął na czele ruchu obywatelskiego "Naprzód Węgry"[9].
Kiedy Fidesz znajdował się w opozycji, partia ta wygrywała wybory do Parlamentu Europejskiego w 2004 i 2009.
W wyborach w 2010 został oficjalnym kandydatem koalicji Fideszu i Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Ludowej na urząd premiera rządu. Koalicja ta zdecydowanie wygrała wybory, zdobywając ponad 2/3 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. 28 kwietnia 2010 prezydent László Sólyom powierzył Viktorowi Orbánowi misję sformowania nowego rządu[10]. 29 maja 2010 został zaprzysiężony na tym urzędzie, po tym jak poparło go 261 parlamentarzystów[11].
Pierwszą zagraniczną wizytę złożył w Warszawie[12]. W pierwszej połowie 2011 jego rząd koordynował węgierską prezydencję Rady Unii Europejskiej. W tym samym roku z inicjatywy kierowanego przez Viktora Orbána Fideszu uchwalono nową konstytucję (Magyarország Alaptörvénye), zawierającą preambułę traktującą okres od okupacji nazistowskiej do pierwszych wolnych wyborów (od 19 marca 1944 do 2 maja 1990) jako okres braku niepodległości Węgier[13]. Ponadto z inicjatywy jego rządu wprowadzono podatek liniowy PIT na poziomie 16%[14] oraz obniżono podatek CIT dla małych i średnich przedsiębiorców. Od 2011 na Węgrzech zaczął pogłębiać się kryzys gospodarczy, agencja ratingowa Standard & Poor's obniżyła poziom wiarygodności ratingowej do tzw. poziomu śmieciowego[15], zaś negocjacje rządu Viktora Orbána z Międzynarodowym Funduszem Walutowym nie przyniosły sukcesów. Rząd Viktora Orbána przeforsował wówczas m.in. podwyższenie podstawowej stawki podatku VAT do 27% (najwyższa stawka w krajach Unii Europejskiej[16]).
Na początku 2012 partie opozycyjne zorganizowały antyrządową manifestację w Budapeszcie (jej liczebność zagraniczne media określiły na "dziesiątki tysięcy" uczestników[17][18], zaś według organizatorów miało rzekomo w niej wziąć udział 100 tysięcy osób[18]), protestując przeciwko wejściu w życie (od 1 stycznia 2012) nowej konstytucji, zarzucając ograniczanie demokracji[17]. Działania gabinetu Viktora Orbána stały się także przedmiotem krytyki ze strony międzynarodowej prasy (m.in. "Financial Times" i "La Stampa")[19]. 21 stycznia 2012 w węgierskiej stolicy odbyła się prorządowa manifestacja, której liczebność oszacowano na ponad 100 tysięcy osób[20][21][22], zaś według organizatorów miało wziąć w niej udział około 250 tysięcy manifestantów[23].
Żonaty z prawniczką Anikó Lévai, mają pięcioro dzieci (cztery córki i syna). Jest wiernym Kalwińskiego Kościoła Reformowanego. Od lat czynnie uprawia sport – piłkę nożną. W 2007 był założycielem Akademii Piłkarskiej Ferenca Puskása.
Odznaczony Wielkim Krzyżem Orderu św. Grzegorza Wielkiego[24].
| |||||||
