Widget
Podziel się:

Władcy Polski


Godło Polski
Historia Polski
Monografie
Państwo polskie
• Państwo pierwszych Piastów
• Rozbicie dzielnicowe
• Zjednoczone Królestwo
• Polska pod rządami Jagiellonów
• Rzeczpospolita Obojga Narodów
• Polska pod zaborami
• II Rzeczpospolita
• Polska podczas II wojny światowej
• Polska Rzeczpospolita Ludowa
• III Rzeczpospolita
Pozostałe
• Naród polski
• Władcy Polski
• Ustrój polityczny Polski
• Historia konstytucji w Polsce
Historia Europy
Portale
Polska • PRL • Historia

Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski[1]. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego (około 900) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.

Od zawarcia unii lubelskiej (1569) każdy nowo koronowany król Polski automatycznie zostawał władcą Litwy i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie[2].

Od 1573 do upadku Rzeczypospolitej w 1795 (III rozbiór Polski) władcy byli wybierani w drodze wolnej elekcji. Po kongresie wiedeńskim tytuł królów Polski nosili cesarze rosyjscy z dynastii Romanowów (w 1831 sejm zdetronizował Mikołaja I, choć ten nie uznał tej decyzji, bo konstytucja nie przewidywała możliwości detronizowania króla).

Spis treści

[edytuj] Legendarni władcy Polski

W najważniejszych polskich kronikach średniowiecznych wspominano władców, którzy poprzedzali pierwszego historycznie potwierdzonego księcia Polski – Mieszka I. Byli to między innymi: Lech, Krak, Popiel, Piast.

Information icon.svg Osobny artykuł: Legendarni władcy Polski.

[edytuj] Piastowie – książęta Polan

Trzej bezpośredni poprzednicy Mieszka I są znani jedynie z relacji Galla Anonima. Ich historyczność jest dyskusyjna, jednak obecnie literatura skłania się do uznania listy władców przekazanej przez Galla za zgodną z rzeczywistością[3]. Nie zalicza się ich do władców Polski. Sam termin „Polska” nie jest poświadczony w tych wczesnych czasach, a ziemie, którymi władali stanowiły prawdopodobnie tylko część późniejszej Polski.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
IX-X wiek(?)SiemowitSiemowit.PNGPiast, Rzepichanieznanaprzełom
IX i X wieku(?)		Pierwszy władca z dynastii Piastów wg relacji Anonima zwanego Gallem.
X wiek(?)LestekLestek.PNGSiemowitnieznanazapewne 930-950(?)
X wiekSiemomysłSiemomysł.PNGLesteknieznana950-960

[edytuj] Piastowie – książęta i królowie Polski (do 1138)

Pierwszym władcą Polski potwierdzonym przez współczesne źródła był Mieszko I. Z władców Polski z dynastii Piastów panujących między około 960 a 1138 rokiem trzech dostąpiło koronacji: w 1025 roku Bolesław I Chrobry, w tym samym roku Mieszko II Lambert i w 1076 roku Bolesław II Szczodry.

Według relacji Kosmasa z Pragi w 1085 roku cesarz Henryk IV nadał Wratysławowi II, ówczesnemu władcy Czech, tytuł króla Polski; informacja ta jest jednak odrzucana przez większość badaczy[4].

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
ok. 960-992Mieszko IMieszkoDagome.jpgSiemomysłok. 930-93525 maja 992Pierwszy władca Polski potwierdzony przez ówczesne źródła.
992-1025Bolesław I ChrobryChrobry1.jpgMieszko I, Dobrawa czeska96717 czerwca 1025Pierwszy król Polski (koronowany w 1025), książę Czech 1003-1004.
1025-1031Mieszko II LambertMieszko II.jpgBolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska99010 maja 1034Drugi król Polski (koronowany w 1025).
1031-1032BezprymBezprym.jpegBolesław I Chrobry, nieznana Węgierka986 lub 987wiosna 1032W 1001 przebywał w Rawennie we wspólnocie Romualda z Camaldoli. Książę Polski od 1031 do 1032.
1032-1033Mieszko II Lambert, Otto i DytrykŹródła niemieckie podają, że Mieszko II Lambert zrzekł się korony w 1032 roku. W polskich źródłach do śmierci był tytułowany królem. Otto zmarł w 1033 śmiercią naturalną lub skrytobójczo zamordowany przez swego drużynnika. Natomiast Dytryk prawdopodobnie został wygnany z kraju w roku 1033.
1033-1034Mieszko II LambertMieszko II.jpgBolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska99010 maja 1034Po śmierci Ottona i wygnaniu brata stryjecznego, Dytryka, Mieszko II Lambert zjednoczył w swym ręku pełnie władzy w Polsce.
1038 lub 1039-1058Kazimierz I OdnowicielOdnowiciel.jpgMieszko II Lambert, Rycheza Lotaryńska25 lipca 101628 listopada 1058Najprawdopodobniej sprawował władzę już w latach 1034-1037, musiał jednak opuścić kraj. Od 1039 lub 1040 r. ponowne panował aż do śmierci.
1058-1079Bolesław II SzczodrySmialy.jpgKazimierz I Odnowiciel, Maria Dobroniegaok. 10422 lub 3 kwietnia 1081 lub 1082Trzeci król Polski (koronowany w 1076). Znany również jako Bolesław II Śmiały.
1079-1086Władysław I HermanJan Matejko, Władysław I Herman.jpgKazimierz I Odnowiciel, Maria Dobroniegaok. 10434 czerwca 1102Po śmierci Kazimierza Odnowiciela panował na Mazowszu jako lennik Bolesława II Szczodrego.
1086-1089Władysław I Herman i Mieszko BolesławowicW 1086 roku zawarto kompromis polityczny pomiędzy Władysławem I Świętym (królem Węgier) a Władysławem Hermanem, na mocy którego Mieszko Bolesławic otrzymał dzielnicę małopolską a Władysław I Herman zatrzymał władzę zwierzchnią. W 1089 roku z inicjatywy Sieciecha i Judyty Marii otruto Mieszka Bolesławowica i wysłano pierwszego syna Hermana (Zbigniewa) do klasztoru w Saksonii, umożliwiając Bolesławowi Krzywoustemu przyszłe objęcie tronu po ojcu.
1089-1098Władysław I HermanJan Matejko, Władysław I Herman.jpgKazimierz I Odnowiciel, Maria Dobroniegaok. 10434 czerwca 1102W 1089 roku, po otruciu Mieszka Bolesławowica, Władysław I Herman staje się na powrót jedynowładcą Polski
1098-1102Władysław I Herman, Zbigniew i Bolesław III KrzywoustyW roku 1098 synowie Władysława (Zbigniew i Bolesław III Krzywousty), przy poparciu możnych, obalili Sieciecha i wymogli na ojcu podział państwa na dzielnice. Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię sieradzko-łęczycką, a Bolesław Małopolskę i Śląsk, zaś Władysław zatrzymał dla siebie Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad wszystkimi księstwami.
1102-1107ZbigniewZbigniew.JPGWładysław I Herman, nieznana Polkaok. 10708 lipca 1113?Książę wielkopolski, mazowiecki i kujawski w latach 1102-1107.
1107-1138Bolesław III KrzywoustyKrzywousty1.jpgWładysław I Herman, Judyta czeska20 sierpnia 108628 października 1138Książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102-1107, książę Polski w latach 1107-1138.

[edytuj] Okres rozbicia dzielnicowego

Ustawa sukcesyjna Bolesława III Krzywoustego zapoczątkowała w Polsce okres rozbicia dzielnicowego. Najważniejszym z książąt miał być władca dzielnicy senioralnej (w jej granicach znajdowała się stolica państwa – Kraków), będący zarazem – zgodnie z zasadą senioratu – najstarszym z rodu. Zasada ta została podważona już w 1146 roku wraz z wypędzeniem Władysława II Wygnańca, załamała się w wyniku decyzji zjazdu łęczyckiego w 1180 roku, chociaż jeszcze w XIII wieku część pretendentów do dzielnicy krakowskiej powoływała się na swoje prawa z racji bycia najstarszym w rodzie.

[edytuj] Piastowie – książęta krakowscy

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1138-1146Władysław II WygnaniecJan Matejko, Władysław II Wygnaniec.jpgBolesław III Krzywousty,
Zbysława Kijowska		110530 maja 1159Książę śląski 1138-1146.
1146-1173Bolesław IV KędzierzawyJan Matejko, Bolesław IV Kędzierzawy.jpgBolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu		ok. 1121/11225 stycznia 1173Książę mazowiecki 1138-1173, śląski 1146-1163.
1173-1177Mieszko III StaryMieszko stary.jpgBolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu		1122/112513 lub 14 marca 1202Po raz pierwszy. Książę wielkopolski 1138-1179, 1182-1202.
1177-1191Kazimierz II SprawiedliwyKazimierz 2 Sprawiedliwy.jpgBolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu		11384 maja 1194Po raz pierwszy. Książę wiślicki 1166-1173, sandomierski 1173-1194, mazowiecki 1186-1194.
1191Mieszko III StaryMieszko stary.jpgBolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu		1122/112513 lub 14 marca 1202Po raz drugi.
1191-1194Kazimierz II SprawiedliwyKazimierz 2 Sprawiedliwy.jpgBolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu		11384 maja 1194Po raz drugi.
1194-1198Leszek BiałyJan Matejko, Leszek Biały.jpgKazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska		ok. 1184/118524 listopada 1227Po raz pierwszy.
1198-1199Mieszko III StaryMieszko stary.jpgBolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu		1122/112513 lub 14 marca 1202Po raz trzeci.
1199Leszek BiałyJan Matejko, Leszek Biały.jpgKazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska		ok. 1184/118524 listopada 1227Po raz drugi.
1199-1202Mieszko III StaryMieszko stary.jpgBolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu		1122/112513 lub 14 marca 1202Po raz czwarty.
1202[5]Władysław III LaskonogiJan Matejko, Władysław Laskonogi.jpgMieszko III Stary,
Eudoksja kijowska		1161/11673 listopada 1231Po raz pierwszy. Książę wielkopolski 1202-1220.
1202-1210Leszek BiałyJan Matejko, Leszek Biały.jpgKazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska		ok. 1184/118524 listopada 1227Po raz trzeci.
1210-1211Mieszko IV PlątonogiMieszko IV.JPGWładysław II Wygnaniec,
Agnieszka austriacka		1131-11461211Książę raciborski 1173-1211, opolski 1202-1211 jako Mieszko I
1211-1225Leszek BiałyJan Matejko, Leszek Biały.jpgKazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska		ok. 1184/118524 listopada 1227Po raz czwarty. W 1224 roku wojska małopolskie zostały rozgromione przez Prusów, a do klęski przyczyniła się ucieczka członków małopolskiego rodu Gryfitów. Leszek Biały zaczął karać członków rodu.
1225Henryk I BrodatyJan Matejko, Henryk I Brodaty.jpgBolesław I Wysoki,
Krystyna		1165-117019 marca 1238Gdy Leszek Biały zastosował represje wobec członków rodu Gryfitów, ci w odpowiedzi na to w 1225 roku (pod nieobecność księcia Leszka Białego w Krakowie), przywołali na tron krakowski Henryka I Brodatego. Książę śląski od 1201.
1225-1227Leszek BiałyJan Matejko, Leszek Biały.jpgKazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska		ok. 1184/118524 listopada 1227Po raz piąty. Krótkotrwały konflikt z Henrykiem I Brodatym zakończono zawarciem pokoju, wycofaniem się księcia śląskiego z Krakowa a zarazem wygnaniem Gryfitów z Małopolski.
1227-1229Władysław III LaskonogiJan Matejko, Władysław Laskonogi.jpgMieszko III Stary,
Eudoksja kijowska		1161/11673 listopada 1231Po raz drugi. W latach 1228-1229 w jego zastępstwie rządy w dzielnicy senioralnej sprawował Henryk I Brodaty[6].
1229-1232Konrad I mazowieckiMazowiecki.jpgKazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska		ok. 118731 sierpnia 1247Po raz pierwszy. Tytuł księcia krakowskiego przyjął dopiero po śmierci Władysława Laskonogiego[7]. Książę mazowiecki od 1202[8].
1232-1238Henryk I BrodatyJan Matejko, Henryk I Brodaty.jpgBolesław I Wysoki,
Krystyna		1165-117019 marca 1238Książę śląski od 1201.
1238-1241Henryk II PobożnyHenryk Pobozny.jpgHenryk I Brodaty,
Jadwiga z Andechs		1196-12079 kwietnia 1241Książę śląski od 1238.
1241Bolesław V RogatkaBolesławRogatka.JPGHenryk II Pobożny,
Anna Przemyślidka		ok. 1220/122526 grudnia 1278Książę śląski jako Bolesław II
1241-1243Konrad I mazowieckiMazowiecki.jpgKazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska		ok. 118731 sierpnia 1247Po raz drugi.
1243-1279Bolesław V WstydliwyJan Matejko, Bolesław Wstydliwy.jpgLeszek Biały,
Grzymisława		21 czerwca 12267 grudnia 1279Książę sandomierski jako Bolesław V
1279-1288Leszek CzarnyJan Matejko, Leszek Czarny.jpgKazimierz I kujawski,
Konstancja śląska		ok. 1240-124330 września 1288Książę sieradzki i łęczycki.
1288Bolesław VII SiemowitowiczSiemowit I,
Perejesława halicka		ok. 125120 kwietnia 1313Książę mazowiecki jako Bolesław II i sandomierski. Wezwany na tron krakowski przez biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa oraz możnych małopolskich. Jeszcze w tym samym roku został wyparty z Krakowa przez Henryka IV Probusa.
1288-1289Henryk IV PrawyHenryk probus.jpgHenryk III Biały,
Judyta mazowiecka		1257/125823 czerwca 1290Książę wrocławski od 1270 jako Henryk IV. Po opanowaniu Krakowa w 1288 roku powrócił na Śląsk. Książę mazowiecki Bolesław II nie zrezygnował jednak z Krakowa. 26 lutego 1289 roku wojska Henryka IV Probusa zostały pokonane przez siły Bolesława II i jego sojuszników. Kraków przejął ponownie Bolesław VII Siemowitowicz.
1289Bolesław VII SiemowitowiczSiemowit I,
Perejesława halicka		ok. 125120 kwietnia 1313Po raz drugi. Bolesław II mazowiecki po pokonaniu Henryka IV Probusa pod Siewierzem zajął Kraków. Latem 1289 roku zawarł układ z bratem, Konradem II czerskim, oddając mu w zamian za pomoc zbrojną Sandomierz. Krok ten wywołał oburzenie możnych małopolskich, którzy wygnali Bolesława a na tron przywołali Władysława Łokietka.
1289Władysław I ŁokietekLokietek.jpgKazimierz I kujawski,
Eufrozyna opolska		12602 marca 1333Możni małopolscy niezadowoleni z rządów Bolesława II mazowieckiego, powołali na tron Władysława IV Łokietka, który zajął Kraków, ale już w sierpniu 1289 roku został z niego wyparty przez Henryka IV Probusa. Według legendy Władysław Łokietek zbiegł z miasta w mnisim przebraniu i dzięki pomocy krakowskich franciszkanów w chwili wkraczania do miasta wojsk księcia wrocławskiego.
1289-1290Henryk IV PrawyHenryk probus.jpgHenryk III Biały,
Judyta mazowiecka		1257/125823 czerwca 1290Po raz drugi. Henryk IV Probus odzyskał władzę w Krakowie. Popierającego Władysława Łokietka biskupa krakowskiego, Pawła z Przemankowa, książę wrocławski nakazał uwięzić. Władysław Łokietek zdołał utrzymać się na tronie książęcym w Sandomierzu.
1290-1291Przemysł IIJan Matejko, Przemysł II.jpgPrzemysł I,
Elżbieta wrocławska		14 października 12578 lutego 1296Czwarty król Polski (1295-1296). Książę poznański od 1273, wielkopolski od 1279, gdański od 1294.

[edytuj] Przemyślidzi – książęta krakowscy

W 1291 roku księstwo krakowskie znalazło się w rękach czeskiego króla Wacława II. W 1292 roku zajął on księstwo sandomierskie, a w 1299 roku także Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie. W 1300 roku został koronowany na króla Polski przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnkę.

Wacław II zmarł 21 czerwca 1305 roku i rządy po nim objął jego syn Wacław III. 4 sierpnia 1306 roku został on jednak zamordowany w trakcie przygotowań do wyprawy do Polski. We wrześniu tego samego roku Kraków znalazł się w rękach Władysława I Łokietka.

Następcy Wacława III na tronie czeskim – Rudolf III Habsburg, Henryk Karyncki i Jan Luksemburski – zgłaszali pretensje do polskiego tronu. Ostatecznie w listopadzie 1335 roku na zjeździe wyszehradzkim Jan Luksemburski zrzekł się roszczeń do polskiej korony w zamian za 20 tysięcy kóp groszy praskich.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1291-1305Wacław IIJan Matejko, Wacław II Czeski.jpgPrzemysł Ottokar II,
Kunegunda Halicka		27 października 127121 czerwca 1305Piąty król Polski (koronowany w 1300).
1305-1306Wacław IIIVencel rézkarc.jpgWacław II,
Guta Habsburżanka		6 października 12894 sierpnia 1306

[edytuj] Piastowie – książęta krakowscy

W 1306 roku księciem krakowskim został Władysław I Łokietek z kujawskiej linii Piastów, który już wcześniej opanował księstwo sandomierskie. W 1314 roku zajął Wielkopolskę. 20 stycznia 1320 roku został koronowany na króla Polski, kładąc w ten sposób kres okresowi rozbicia dzielnicowego.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1306-1320Władysław I ŁokietekLokietek.jpgKazimierz I kujawski,
Eufrozyna opolska		12602 marca 1333Koronowany 20 stycznia w 1320.

[edytuj] Pozostali książęta

Na terenie Polski w dobie rozbicia dzielnicowego powstało szereg księstw. Z nich księstwa wielkopolskie, kujawskie, a później także mazowieckie po wymarciu poszczególnych linii Piastów powróciły pod władzę królów Polski.

Księstwa śląskie w XIV wieku stały się czeskim lennym, jednak w niektórych aż do XVII wieku rządzili Piastowie (najdłużej w księstwie brzesko-legnickim do 1675 roku). Część księstw śląskich po wymarciu miejscowych Piastów zostało bezpośrednio wcielonych do Korony Czeskiej, w niektórych jako czescy lennicy rządzili przedstawiciele innych dynastii (najdłużej w księstwie cieszyńskim do 1918 roku).

Władcami księstw powstałych w Polsce, obok księstwa krakowskiego, w okresie rozbicia dzielnicowego byli:

[edytuj] Piastowie – królowie Polski

W 1306 roku księciem krakowskim został Władysław I Łokietek z kujawskiej linii Piastów, który już wcześniej opanował księstwo sandomierskie. W 1314 roku zajął Wielkopolskę. 20 stycznia 1320 roku został koronowany na króla Polski, kładąc w ten sposób kres okresowi rozbicia dzielnicowego.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1320-1333Władysław I ŁokietekLokietek.jpgKazimierz I kujawski,
Eufrozyna opolska		12602 marca 1333Koronowany w 1320 roku
1333-1370Kazimierz III WielkiCasimirtheGreat.jpgWładysław I Łokietek,
Jadwiga kaliska		30 kwietnia 13105 listopada 1370Koronowany 25 kwietnia w 1333.

[edytuj] Andegawenowie – królowie Polski

W 1370 roku zmarł Kazimierz III Wielki, król Polski, nie pozostawiając legalnego męskiego potomstwa. Na mocy wcześniejszych umów kolejnym władcą został siostrzeniec zmarłego – Ludwik Węgierski.

Ludwik zmarł w 1382 roku, nie pozostawiając męskiego potomstwa. Zgodnie z wcześniejszymi umowami polski tron miał przypaść jednej z jego córek. Ostatecznie w 1384 roku władcą została najmłodsza, Jadwiga.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1370-1382Ludwik WęgierskiWegierski.jpgKarol Robert,
Elżbieta Łokietkówna		5 marca 132610 września 1382Król Węgier 1342-1382.
1384-1399Jadwiga AndegaweńskaLesseur-Jadwiga.jpgLudwik Węgierski,
Elżbieta Bośniaczka		między 3 października 1373 a 18 lutego 137417 lipca 1399Koronowana na króla Polski. Od 1386 współrządziła ze swoim mężem Władysławem II Jagiełłą.

[edytuj] Jagiellonowie

Jesienią 1384 Jadwiga Andegaweńska przybyła z Węgier do Polski[9], gdzie 16 października tego roku w Krakowie została koronowana przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę na króla Polski. Wobec jej małoletności ster rządów w państwie dzierżyli możnowładcy małopolscy, pozostający w kontakcie z jej matką Elżbietą Bośniaczką, jednakże nie powołano regenta, ponieważ, jak pisze Jan Długosz, wszystko co mówiła lub czyniła znamionowało sędziwego wieku powagę. W 1386 roku królem Polski został Władysław II Jagiełło, wielki książę litewski. Założona przez niego dynastia Jagiellonów panowała w Polsce do 1572 roku. Przez znaczną część rządów tej dynastii Polskę i Litwę łączyła unia personalna, przekształcona w 1569 roku w unię realną.

W latach 1444-1447 Polska nie miała króla. Początkowo liczono się z możliwością powrotu Władysława III Warneńczyka, później jego brat Kazimierz IV Jagiellończyk przez dwa lata toczył pertraktacje z polskimi panami, głównie odnośnie charakteru unii polsko-litewskiej. Ostatecznie doszli do porozumienia, a Kazimierz Jagiellończyk 25 czerwca 1447 roku został koronowany na króla Polski.

Popularność tej dynastii sprawiła, że 13 grudnia 1575 roku królem Polski obrano Annę Jagiellonkę, siostrę Zygmunta II Augusta. Dwa dni później na jej męża wybrano Stefana Batorego[10]; Anna pozostawała na uboczu polityki, pozwalając mężowi na samodzielne rządy.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1386-1434Władysław II JagiełłoJogaila Jagiełło.jpgOlgierd Giedyminowic,
Julianna twerska		ok. 1362(?)1 czerwca 1434Najwyższy książę litewski 1386-1434, wielki książę litewski 1377-1392. W latach 1386-1399 współrządził ze swoją żoną Jadwigą.
1434-1444Władysław III WarneńczykWładysław III Warneńczyk by Aleksander Lesser.PNGWładysław II Jagiełło,
Zofia Holszańska		31 października 142410 listopada 1444Król Węgier 1440-1444, najwyższy książę litewski 1434-1440 (tytularny do 1444).
1447-1492Kazimierz IV JagiellończykCasimir IV Jagiellon.PNGWładysław II Jagiełło,
Zofia Holszańska		30 listopada 14277 czerwca 1492Wielki książę litewski 1440-1492.
1492-1501Jan I OlbrachtJan olbracht.jpgKazimierz IV Jagiellończyk,
Elżbieta Rakuszanka		27 grudnia 145917 czerwca 1501
1501-1506Aleksander JagiellończykAleksander j.jpgKazimierz IV Jagiellończyk,
Elżbieta Rakuszanka		5 sierpnia 146119 sierpnia 1506Wielki książę litewski 1492-1506.
1506-1548Zygmunt I StaryZygmunt1.jpgKazimierz IV Jagiellończyk,
Elżbieta Rakuszanka		1 stycznia 14671 kwietnia 1548Wielki książę litewski 1506-1548.
1548-1572Zygmunt II AugustSigismund II Augustus.PNGZygmunt I Stary,
Bona Sforza		1 sierpnia 15207 lipca 1572Wielki książę litewski. Na tron litewski został wyniesiony w 1529 roku. Na króla Polski został koronowany w 1530 roku (vivente rege), objął tron po śmierci Zygmunta I Starego w 1548 roku.

[edytuj] Władcy elekcyjni Rzeczypospolitej Obojga Narodów

W latach 1573-1795 Polską (Koroną), tworzącą wraz z Litwą Rzeczpospolitą Obojga Narodów, rządzili królowie wybierani w drodze wolnej elekcji.

Anna Jagiellonka 13 grudnia 1575 roku na Rynku Starego Miasta w Warszawie została wybrana w wolnej elekcji królem Polski i wielkim księciem Litwy, ostatecznie dzień później stronnictwo szlacheckie pod przewodnictwem Jana Zamoyskiego uznało ją za króla „Piasta”, „przydając jej na małżonka” księcia siedmiogrodzkiego Stefana Batorego[11].

Kilkakrotnie dochodziło do podwójnych elekcji. 12 grudnia 1575 roku stronnictwo habsburskie obrało królem cesarza Maksymiliana II Habsburga, lecz ostatecznie królem wybrano jego kontrkandydata – Stefana Batorego. Sam Maksymilian zmarł niedługo potem – 12 października 1576 roku.

19 sierpnia 1587 roku większość poparła Zygmunta III Wazę, lecz trzy dni później Jakub Woroniecki, biskup kijowski, popierany przez grupę magnatów ogłosił królem Maksymiliana III Habsburga. Ten 27 września tego samego roku zaprzysiągł pacta conventa. Pokonany w bitwie pod Byczyną, na mocy traktatu bytomsko-będzińskiego 9 marca 1589 roku miał zrzec się tytuł króla Polski.

27 czerwca 1697 roku prymas Michał Stefan Radziejowski ogłosił królem Polski Franciszka Ludwika księcia Conti, z kolei uzurpujący sobie prawa interrexa, biskup kujawski, Stanisław Dąmbski – Augusta II Mocnego. Ostatecznie władcą został August, zaś zwolennicy Contiego uznali go królem 21 maja 1698 roku na mocy ugody łowickiej.

Maksymilian II Habsburg, Maksymilian III Habsburg i Franciszek Ludwik Conti są pomijani w zestawieniach polskich władców[12].

Rzeczpospolita Obojga Narodów zniknęła z mapy Europy w wyniku rozbiorów dokonanych przez Rosję, Prusy i Austrię. Ostatni traktat rozbiorowy podpisano 24 października 1795 roku. Miesiąc później, 25 listopada, w Grodnie abdykował ostatni król Polski – Stanisław August Poniatowski.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1573–1575Henryk WalezyHenri3France.jpgHenryk II Walezjusz,
Katarzyna Medycejska		19 września 15512 sierpnia 1589Król Francji 1574-1589.
1575–1586Anna JagiellonkaAnna Jagiellonka król.jpgZygmunt I Stary,
Bona Sforza		18 października 15239 września 1596Współrządziła z mężem (Stefanem Batorym), po jego śmierci i koronacji jej siostrzeńca (Zygmunta III) wpływała na politykę państwa.
1576–1586Stefan BatoryBatory.PNGStefan Batory,
Katarzyna Telegdi		27 września 153312 grudnia 1586Książę Siedmiogrodu 1571-1576.
19 VIII 1587–1632Zygmunt III WazaMartin Kober 001.jpgJan III Waza,
Katarzyna Jagiellonka		20 czerwca 156630 kwietnia 1632Król Szwecji 1592-1599.
1632–1648Władysław IV WazaWladislaus IV of Poland.PNGZygmunt III Waza,
Anna Habsburżanka		9 czerwca 159520 maja 1648Tytularny król Szwecji 1632-1648, wybrany carem Rosji w 1610, tytularny car Rosji do 1634.
1648–1668Jan II KazimierzJohn II Casimir Vasa 1.PNGZygmunt III Waza,
Konstancja Habsburżanka		22 marca 160916 grudnia 1672Abdykował 16 września 1668; tytularny król Szwecji 1648-1660.
1669–1673Michał Korybut WiśniowieckiMichał Korybut Wiśniowiecki.PNGJeremi Wiśniowiecki,
Gryzelda Zamoyska		31 lipca 164010 listopada 1673
1674–1696Jan III SobieskiSiemiginowskiJerzy.1693.PortretJanaIIISobieskiego.jpgJakub Sobieski,
Zofia Teofila Daniłowiczówna		17 sierpnia 162917 czerwca 1696
1697–1704August II MocnyLouis de Silvestre-August II.jpgJan Jerzy III,
Anna Zofia duńska		12 maja 16701 lutego 1733Elektor Saksonii 1694-1733.
1704–1709Stanisław LeszczyńskiStanislas Leszczynski before 1709.PNGRafał Leszczyński,
Anna Jabłonowska		20 października 167723 lutego 1766
1709–1733August II MocnyLouis de Silvestre-August II.jpgJan Jerzy III,
Anna Zofia duńska		12 maja 16701 lutego 1733
1733–1736Stanisław LeszczyńskiStanislaw Leszczynski1.jpgRafał Leszczyński,
Anna Jabłonowska		20 października 167723 lutego 1766
1736–1763August III SasKing Augustus III of Poland.jpgAugust II Mocny,
Krystyna Eberhardyna		17 października 16965 października 1763Elektor Saksonii 1733-1763.
1764–1795Stanisław August PoniatowskiStanisław II August Poniatowski in coronation clothes.PNGStanisław Poniatowski,
Konstancja Czartoryska		17 stycznia 173212 lutego 1798Abdykował w 1795 roku na rzecz Rosji[13].

[edytuj] Władcy ziem polskich w okresie zaborów

Information icon.svg Osobny artykuł: Władcy ziem polskich w czasie rozbiorów.

W 1795 roku Rzeczpospolita Obojga Narodów zniknęła z mapy politycznej Europy, podzielona między Imperium Rosyjskie, Królestwo Prus i Arcyksięstwo Austriackie. Dwa pierwsze traktaty rozbiorowe, podobnie jak każdy traktat o zmianie granic, zostały zatwierdzone przez polski Sejm; trzeci rozbiór, wobec likwidacji państwa, nie mógł być przez stronę polską zatwierdzony. Żadne z państw zaborczych nie usiłowało się przedstawić jako następca prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jednak król Stanisław II August Poniatowski abdykował na rzecz Rosji.

Władcy państw zaborczych dodawali do swojej tradycyjnej tytulatury określenia związane z ziemiami znajdującymi się w granicach dawnej Rzeczypospolitej:

W latach 1807-1815 istniało Księstwo Warszawskie, którego jedynym władcą był Fryderyk August I, król saski, wnuk polskiego króla Augusta III. Księstwo również nie było kontynuacją Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Po kongresie wiedeńskim (1815) utworzono Królestwo Polskie (zwane Kongresówką), które aż do ogłoszenia przez Polskę niepodległości 7 października 1918 roku nie zostało formalnie zlikwidowane. Było ono w unii personalnej z Cesarstwem Rosyjskim. Na rzecz władców tego cesarstwa abdykował Stanisław August Poniatowski w 1795 roku. Legalności władzy Romanowów w Polsce nie podważało żadne europejskie państwo.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1815-1825Aleksander I RomanowAlex1.jpgPaweł I Romanow
Maria Fiodorowna		23 grudnia 17771 grudnia 1825Także cesarz Rosji w l. 1801-1825
1825-1831Mikołaj I RomanowNicholas1.jpgPaweł I Romanow
Maria Fiodorowna		6 lipca 17962 marca 1855Także cesarz w l. 1825-1855

W 1831 Sejm zdetronizował Mikołaja, ale nie jest jasne czy miał do tego prawo, ponieważ nie przewidywała tego polska konstytucja. Po pokonaniu Polski w wojnie trwającej po powstaniu listopadowym carowie dalej używali tytułu króla Polski.

Okres panowaniaImię władcyPortret władcyRodziceData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1831-1855Mikołaj I PawłowiczVernet nikolas 1.jpgPaweł I Romanow, Maria Fiodorowna6 lipca 17962 marca 1855Także cesarz Rosji w l. 1825-1855
1855-1881Aleksander II MikołajewiczAlex2.jpgMikołaj I, Charlotta Hohenzollern29 kwietnia 181813 marca 1881Także cesarz Rosji
1881-1894Aleksander III AleksandrowiczKramskoy Alexander III.jpgAleksander II, Maria Aleksandrowna26 lutego/10 marca 184520 października/1 listopada 1894Także cesarz Rosji
1894-1917Mikołaj II AleksandrowiczNicholas II of Russia painted by Earnest Lipgart.jpgAleksander III, Maria Fiodorowna6 maja/18 maja 186816/17 lipca 1918Także cesarz Rosji w latach 1894 1917

W czasie I wojny światowej ziemie polskie zaboru rosyjskiego były okupowane przez Niemcy i Austro-Węgry, które aktem 5 listopada 1916 r. zadeklarowały utworzenie Królestwa Polskiego. Od 12 września 1917 do 14 listopada 1918 r. roku monarchę i regenta Królestwa Polskiego aktu 5 listopada zastępowała Rada Regencyjna[15], zaś w dniach od 14 do 22/29 listopada 1918 r. Radę Regencyjną zastępował Naczelny Dowódca Józef Piłsudski[16].

Okres rządówOrgan zastępujący władcęPortretData urodzinData śmierciInformacje dodatkowe
1917-1918Rada RegencyjnaRegency Council.jpg–––Skład: Aleksander Kakowski, Zdzisław Lubomirski, Józef Ostrowski
1918Naczelny Dowódca

Józef Piłsudski

Pilsudski 1910 1920 LOC hec 14263 restored.jpgJózef Wincenty, Maria z Billewiczów5 grudnia 186712 maja 1935

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Tytuły Królów polskich.
  2. ↑ Jerzy Ochmański: Historia Litwy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, s. 128. ISBN 83-04-03107-8. 
  3. ↑ K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Wrocław-Warszawa 1992, s. 46.
  4. ↑ A. Gąsiorowski, Wratysław II, Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 6 cz. 2, s. 599.
  5. ↑ J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej..., s. 177-178.
  6. ↑ B. Zientara, Henryk Brodaty..., wyd. 2, s. 280-281.
  7. ↑ B. Zientara, Henryk Brodaty..., wyd. 2, s. 306.
  8. ↑ J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej..., s. 179.
  9. ↑ Por. Roman Grodecki, Dzieje Polski średniowiecznej. Tom 2. Od roku 1333 do 1506, Kraków 1995, s. 215.
  10. ↑ M. Duczmal, Jagiellonowie..., s. 92.
  11. ↑ Wacław Sobieski, Kazimierz Lepszy Anna Jagiellonka w: PSB t. I. Warszawa 1935 s. 129.
  12. ↑ Por. J.E. Morby, Dynastie świata..., s. 262-263; Encyklopedia popularna PWN, wyd. 27, s. 659; S. Grzybowski, Dzieje Polski i Litwy..., s. 407.
  13. ↑ ROZBIORY POLSKI.
  14. ↑ Jedynie Mikołaj I koronował się osobno w Warszawie.
  15. ↑ Art. I ust. 1 patentu w sprawie Władzy Państwowej w Królestwie Polskiem.
  16. ↑ Orędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie rozwiązania Rady Regencyjnej i przekazania Najwyższej Władzy Państwowej Naczelnemu Dowódcy Wojsk Polskich Józefowi Piłsudskiemu z 14 listopada 1918 r. Dz. U. z 1918 r. Nr 17, poz. 39) oraz dekret Naczelnego Dowódcy o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej Dz. U. z 1918 r. Nr 17, poz. 40), ogłoszone 29 listopada 1918 r.

[edytuj] Bibliografia

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.

Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

Zasady ochrony prywatności O Wikipedii Informacje prawne