Wahana

Wahana ( sanskryt: वहन , trl. vahana, dosłownie "wierzchowiec" ) – w mitologii i ikonografii hinduistycznej fizyczna postać wierzchowca danego bóstwa, najczęściej w formie zwierzęcej. Znaczenie wahany bywa objaśniane przez religioznawców na gruncie totemizmu indywidualnego (nagualizmu) jako indywidualna istota opiekuńcza lub duchowy strażnik (guardian spirit), który przyjął formę zwierzęcą ^[1] .

[edytuj] Klucz powiązań

Bóstwa i ich wierzchowce łączono w pary, zgodnie z charakterystykami zawartymi w mitach indyjskich. Przykłady:

• mysz w tradycji indyjskiej jest symbolem mądrości, a więc zostaje powiązana z Ganeśem, bogiem mądrości;
• tygrys wzbudza strach, a zatem jest jakby widzialnym aspektem przerażającej bogini Durgi,
• baran - zwierzę o porywczej i żywiołowej naturze - pojmowany jest jako wierzchowiec boga ognia (Agniego).

[edytuj] Recepcja w sztuce

Symbolizm ten jest bardzo często wykorzystywany w sztuce indyjskiej. Zwierzęta skojarzone w ten sposób z bóstwami bardzo często otaczane są kultem religijnym np. krowa (bogini Lakszmi), małpa (Hanuman, towarzysz Ramy) itp. Należy jednak zaznaczyć, że asocjacje te nie zawsze są konsekwentne, w zależności od epoki i regionu mogą występować różnice, przeniesienie symboliki itd, lecz w wielu przypadkach związki te są na tyle utrwalone, że można mówić o pewnym kanonie ikonograficznym.

[edytuj] Najpopularniejsze wahany

Vahana	Bóstwo	Wizerunek
Mysz	Ganeśa
Koń	Budda, Rewanta , Kinnara, Ćandra , Indra, Surja (rydwan z siedmioma końmi), Kubera, Kalkin
Garuda	Wisznu, Kryszna, Waisznawi.
Baran	Agni, Ćandra (rydwan z 10 baranami), Warahi.
Byk Nandin	Śiwa, Parwati, Maheśwari.
Paw	Murugan , Saraswati[2], Kumari
Pies	Bhajrawa
Łabędź Hamsa	Brahma, Saraswati, Brahmini
Makara	Ganga, Waruna, Kama
Tygrys	Ajjappan, Durga
Lwica Śnieżna pantera	Durga, Rahu, Parwati.
Słoń	Ganeśa, Lakszmi[3], Indra[4], Murugan
Orzeł	Ketu
Antylopa	Ćandra, bóg wiatru Waju
Sowa	Lakszmi[5], Ćamunda	–
Bawół wodny	Bóg zmarłych Jama, Warahi	–
Kot[6]	Śaszti	–
Osioł	Kali (demon), Muniswarar	–
Żółw	Jamuna, Waruna	–
Krowa	Uszas (rydwan z siedmioma krowami)	–
Wąż	Naga, Kamakhja, Manasa	–
Papuga	Kama	–
Mangusta	Kubera	–
Gołąb	Rati	–
Sęp	Śani	–
Kruk	Śani, Alakszmi	Śani
Koza	Puszan	–

Przypisy