| Ten artykuł od 2011-04 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Adnotacja: Artykuł nie podaje jakichkolwiek źródeł informacji. Należałoby oprzeć się na pracach krytycznych i omówieniach uznanych autorów i historyków literatury.. |
Afisz z prapremiery (1901)
Wesele – dramat autorstwa Stanisława Wyspiańskiego, wystawiony po raz pierwszy w Teatrze Krakowskim 16 marca 1901 roku[1]. Utwór opisuje autentyczne wydarzenie - wesele poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. Ślub ten miał miejsce 20 listopada 1900 roku w Bazylice Najświętszej Maryi Panny w Krakowie, wesele zaś w podkrakowskiej wsi Bronowice[2].
Wesele składa się z trzech aktów. Akt I jest aktem realistycznym, napisanym w konwencji komedii realistycznej, akt II jest natomiast aktem symboliczno-wizyjnym, obie te konwencje przeplatają się w akcie trzecim. Utwór ma budowę szopkową. Jest kontynuacją dramatów romantycznych. Przedstawia sytuację duchową narodu, nawiązując m.in. do rzezi galicyjskiej z 1846 r., wskazuje dlaczego Polacy nie potrafią wywalczyć niepodległości.
Pisząc "Wesele" Wyspiański inspirował się dramatami Fredry i Słowackiego oraz malarstwem Malczewskiego i Maksymiliana Gierymskiego[3].
[edytuj] Postacie dramatu
[edytuj] Postacie autentyczne
| Postać | Pierwowzór postaci |
|---|
| Gospodarz | Włodzimierz Tetmajer, przyjaciel Pana Młodego; Był malarzem i grafikiem, a także poetą i działaczem ludowym |
| Gospodyni | Anna Tetmajerowa z domu Mikołajczykówna, starsza siostra Panny Młodej, żona Włodzimierza Tetmajera |
| Pan Młody | Lucjan Rydel, poeta |
| Panna Młoda | Jadwiga Mikołajczykówna |
| Marysia | Maria Mikołajczykówna, młodsza siostra Anny i starsza siostra Jadwigi; była zaręczona z malarzem Ludwikiem de Laveaux, który zmarł na gruźlicę |
| Poeta | Kazimierz Przerwa-Tetmajer, przyrodni brat Włodzimierza Tetmajera |
| Dziennikarz | Rudolf Starzewski, redaktor krakowskiego "Czasu" |
| Radczyni | Antonina Domańska, ciotka Lucjana Rydla; autorka powieści dla młodzieży, np. "Historia żółtej ciżemki" |
| Haneczka | siostra Lucjana Rydla - Anna Rydlówna |
| Czepiec | Błażej Czepiec, wuj Jadwigi Mikołajczykówny, naprawdę był pisarzem gminnym, w dramacie jest typowym reprezentantem chłopstwa |
| Isia | Jadwiga Tetmajer-Naimska, najstarsza córka Anny i Włodzimierza Tetmajerów, później malarka |
| Rachela | Pepa Singer, córka karczmarza z Bronowic |
| Żyd | Hirsz Singer, ojciec Racheli, karczmarz |
| Nos | malarz Tadeusz Noskowski lub kombinacja Noskowskiego z malarzem również, Stanisławem Czajkowskim |
| Maryna i Zosia | Maryna Pareńska i Zofia Pareńska, córki Elizy Pareńskiej, krakowskiej znajomej Wyspiańskiego; Zosia została później żoną Tadeusza Boya-Żeleńskiego |
| Klimina | baba wiejska |
O pierwowzorach postaci i rzeczywistym weselu pisał Tadeusz Boy-Żeleński w eseju Plotka o "Weselu".
[edytuj] Postacie symboliczne
Tzw. osoby dramatu, są personifikacją lęków i marzeń postaci realnych.
- Chochoł - Rachela widzi w nim symbol poetycznego końca świata natury, mała Isia nie ma wątpliwości, że to "śmieć", więc wygania go na pole. W zakończeniu dramatu niesie weselnikom jałowość i zatracenie. Przewodzi co prawda korowodowi demonicznych widm, ale zarazem budzi w bohaterach świadomość, odsłaniając to, przed czym chcą uciec. Symbol uśpienia narodu.
- Widmo - upiór Ludwika de Laveaux, zmarłego narzeczonego Marysi[4]; znana postać z literatury romantycznej - upiór zmarłego kochanka, najbardziej wampiryczna ze wszystkich osób dramatu. Symbol miłości romantycznej.
- Stańczyk - symbol mądrej, niepozbawionej dystansu do bieżącej polityki troski o dobro państwa, odzwierciedla wyrzuty sumienia dziennikarza. Stańczyk demaskuje słabość Dziennikarza, który kształtuje opinię publiczną, a jednocześnie ma problemy z własną tożsamością. Nie widzi perspektyw, stracił wiarę w cokolwiek, nawet Boga i swoje siły.
- Hetman - Franciszek Ksawery Branicki, współtwórca konfederacji targowickiej; symbol fałszu i zdrady narodowej. Hetman ukazuje się Panu Młodemu, który zastanawia się, co by o jego małżeństwie z chłopką powiedzieli szlacheccy przodkowie.
- Rycerz Czarny - Zawisza Czarny z Garbowa, uosobienie honoru i odwagi polskiego rycerstwa. Ukazuje się Poecie, którego marzenia o potędze nie przystają - tak samo jak dawne polskie mity - do rzeczywistości.
- Upiór - Jakub Szela, jeden z przywódców rzezi galicyjskiej z 1846 roku, czyli krwawych wystąpień chłopskich skierowanych przeciwko szlachcie, duchowieństwu i urzędnikom dworskim. Ukazuje się Dziadowi, ukazuje prawdę o marzeniach o cudzie szlachecko- czy inteligencko-chłopskiego pojednania, domaga się prawdy historycznej o tych wzajemnych stosunkach szlachty i chłopów. Jest wyrzutem sumienia i upomnieniem. Symbol krwawej zemsty chłopów na panach.
- Wernyhora - legendarny lirnik kresowy, wróżbita, który rzekomo przepowiedział odzyskanie przez Polskę niepodległości; przychodzi do Gospodarza z poselstwem o zorganizowanie powstania, ale widzą go także Staszek i Kuba. Gospodarz nie potrafi rozwikłać wszystkich sensów wizyty Wernyhory, nie rozumie jego słów, ale ulega sile pięknego narodowego obrazu, którego nie jest w stanie urzeczywistnić. Wernyhora rozkazuje pędzić do Warszawy i zwołać wszystkie stany w sejmie. Daje mu złoty róg - sygnał do walki, każe zgromadzić lud przed kaplicą i czekać do świtu, kiedy to wszystko się rozpocznie. Gospodarz, początkowo pełny zapału, daje Jaśkowi złoty róg, ważny symbol niepodległości i czynu narodowego, który zostaje zgubiony przez próżność - Jasiek wraca się po czapkę z pawim piórem, którą upuścił i gubi róg. Wernyhora jest zwiastunem czynu, niepodległości oraz pojednania chłopsko-inteligenckiego. Symbol porozumienia ponad podziałami.
[edytuj] Przedmioty symboliczne
- Złoty róg - symbol czynu i walki narodowowyzwoleńczej, mający ruszyć społeczeństwo do walki
- Podkowa - symbol szczęścia i powodzenia w walce wyzwoleńczej, schowanie jej w skrzyni to metafora przyjścia owego szczęścia w późniejszym czasie
- Chata bronowicka - symbol całej Polski
- "Czapka z piór" - czapka z pawimi piórami jest symbolem próżności i przedkładania prywaty nad sprawami narodu
- Krzak róży - przykryty słomą symbolizuje uwięziony naród, pełen życia i nadziei.
- Kaduceusz - symbolizuje laseczkę błazna, wręczoną rzekomemu przewodnikowi opinii publicznej. W tradycji symbol pokoju, natomiast w "Weselu", ironicznie - sporu.
- Dzwon Zygmunta - symbol potęgi i wielkości historycznej narodu
[edytuj] Sceny symboliczne
- Chocholi taniec - symbolizuje zniewolenie, uśpienie i marazm narodu
- Zasłuchanie - bezczynne czekanie na cud
- Zgromadzenie chłopów z kosami - nawiązanie do bitwy pod Racławicami, symbol gotowości do walki chłopów
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Jan Nowakowski: Wstęp. W: Stanisław Wyspiański: Wesele. Wyd. II. Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1977, s. XXIV.
- ↑ Jan Nowakowski: Wstęp. W: Stanisław Wyspiański: Wesele. Wyd. II. Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1977, s. XIX–XX.
- ↑ Kultura polska: Stanisław Wyspiański. culture.pl.
- ↑ Wojciech Natanson: Stanisław Wyspiański. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 26.
[edytuj] Linki zewnętrzne
