Wiceprezydenci Stanów Zjednoczonych

Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych
Pieczęć Wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych
Obecny Wiceprezydent
Joe Biden (D-DEL)
Stanowisko
Data utworzenia	1789
Pierwszy Wiceprezydent	John Adams
Miejsce w sukcesji	Pierwsze

Flaga Wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych

Stany Zjednoczone

Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój i polityka Stanów Zjednoczonych Ustrój polityczny System prawny Konstytucja Sąd Najwyższy Prezes: John G. Roberts Sądy federalne Prezydent Barack Obama Kolegium Elektorów Wiceprezydent Joe Biden Gabinet Kongres Senat Przewodniczący: Joe Biden Pro tempore: Daniel Inouye Izba Reprezentantów Spiker: John Boehner Partie polityczne Podział terytorialny Wikiprojekt Polityka

Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki jest obierany na cztery lata wraz z prezydentem. Na Wiceprezydenta może kandydować osoba, która posiada bierne prawo wyborcze w wyborach prezydenckich.

Do 1808 (uchwalenie 12. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych) Wiceprezydentem zostawała osoba, która zajęła drugie miejsce w wyborach na Prezydenta. Jednak z uwagi na różnice polityczne, od tego czasu przeprowadza się oddzielne, ale równoległe wybory na Wiceprezydenta.

Wiceprezydent automatycznie (w wyniku sukcesji) zostaje prezydentem w wyniku śmierci, zrzeczenia się lub usunięcia z urzędu prezydenta. Początkowo działo się to na mocy przyjętego zwyczaju, zanim taki stan rzeczy nie został formalnie usankcjonowany za sprawą uchwalonej w roku 1967 25. poprawki do konstytucji.

Przed uchwaleniem 25. poprawki do Konstytucji opróżniony urząd pozostawał nieobsadzony do końca kadencji i zaprzysiężenia nowego, wybranego wiceprezydenta.

Początkowo urząd wiceprezydenta znaczył niewiele w amerykańskim systemie władzy. Z urzędu był przewodniczącym Senatu USA, w głosowaniu brał jednak udział jedynie w wypadku równego podziału głosów (na obradach zastępował go przewodniczący pro tempore Senatu). Dopiero w drugiej połowie XX w. poszerzono jego kompetencje. Niektórzy wiceprezydenci nie mieli wpływu na decyzje podejmowane w Białym Domu, niektórzy jednak (np. Al Gore czy Dick Cheney) potrafili je sobie zapewnić.

Jak powiadało stare powiedzenie z okresu jeszcze przed poszerzeniem kompetencji wiceprezydenta: Wiceprezydent jest w niewładzy, ale od władzy dzieli go jedno uderzenie serca - serca prezydenta.

[edytuj] Chronologiczna lista wiceprezydentów USA

Urząd wiceprezydenta sprawowały dotąd 47 osoby.

l.p.	Wiceprezydent		Data objęcia urzędu	Data złożenia urzędu	Partia	Prezydent
1	John Adams		30 kwietnia 1789	4 marca 1797	bezpartyjny	George Washington
2	Thomas Jefferson		4 marca 1797	4 marca 1801	federalista	John Adams
3	Aaron Burr		4 marca 1801	4 marca 1805	demokratyczny republikanin	Thomas Jefferson
4	George Clinton		4 marca 1805	20 kwietnia 1812	demokratyczny republikanin	Thomas Jefferson/James Madison
5	Elbridge Gerry		4 marca 1813	23 listopada 1814	demokratyczny republikanin	James Madison
6	Daniel Tompkins		4 marca 1817	4 marca 1825	demokratyczny republikanin	James Monroe
7	John C. Calhoun		4 marca 1825	28 grudnia 1832	demokrata	John Quincy Adams/Andrew Jackson
8	Martin Van Buren		4 marca 1833	4 marca 1837	demokrata	Andrew Jackson
9	Richard Johnson		4 marca 1837	4 marca 1841	demokrata	Martin Van Buren
10	John Tyler		4 marca 1841	4 kwietnia 1841	Whig	William Henry Harrison
11	George Dallas		4 marca 1845	4 marca 1849	demokrata	James Knox Polk
12	Millard Fillmore		4 marca 1849	9 lipca 1850	Whig	Zachary Taylor
13	William R. King		4 marca 1853	18 kwietnia 1853	demokrata	Franklin Pierce
14	John Breckinridge		4 marca 1857	4 marca 1861	demokrata	James Buchanan
15	Hannibal Hamlin		4 marca 1861	4 marca 1865	republikanin	Abraham Lincoln
16	Andrew Johnson		4 marca 1861	15 kwietnia 1865	republikanin	Abraham Lincoln
17	Schuyler Colfax		4 marca 1869	4 marca 1873	republikanin	Ulysses Grant
18	Henry Wilson		4 marca 1869	4 marca 1877	republikanin	Ulysses Grant
19	William Wheeler		4 marca 1877	4 marca 1881	republikanin	Rutherford Hayes
20	Chester Arthur		4 marca 1881	19 września 1881	republikanin	James Garfield
21	Thomas Hendricks		4 marca 1885	25 listopada 1885	demokrata	Grover Cleveland
22	Levi Morton		4 marca 1889	4 marca 1893	republikanin	Benjamin Harrison
23	Adlai E. Stevenson		4 marca 1893	4 marca 1897	demokrata	Grover Cleveland
24	Garret Hobart		4 marca 1897	21 listopada 1899	republikanin	William McKinley
25	Theodore Roosevelt		4 marca 1901	14 września 1901	republikanin	William McKinley
26	Charles Fairbanks		4 marca 1905	4 marca 1909	republikanin	Theodore Roosevelt
27	James Sherman		4 marca 1909	30 października 1912	republikanin	William Taft
28	Thomas Marshall		4 marca 1913	4 marca 1921	demokrata	Woodrow Wilson
29	Calvin Coolidge		4 marca 1921	2 sierpnia 1923	republikanin	Warren Harding
30	Charles Dawes		4 marca 1925	4 marca 1929	republikanin	Calvin Coolidge
31	Charles Curtis		4 marca 1929	4 marca 1933	republikanin	Herbert Hoover
32	John Nance Garner		4 marca 1933	20 stycznia 1941	demokrata	Franklin Delano Roosevelt
33	Henry Wallace		20 stycznia 1941	20 stycznia 1945	demokrata
34	Harry Truman		20 stycznia 1945	12 kwietnia 1945	demokrata
35	Alben Barkley		20 stycznia 1949	20 stycznia 1953	demokrata	Harry Truman
36	Richard Nixon		20 stycznia 1953	20 stycznia 1961	republikanin	Dwight Eisenhower
37	Lyndon Johnson		20 stycznia 1961	22 listopada 1963	demokrata	John Fitzgerald Kennedy
38	Hubert Humphrey		20 stycznia 1965	20 stycznia 1969	demokrata	Lyndon B. Johnson
39	Spiro T. Agnew		20 stycznia 1969	10 października 1973	republikanin	Richard Nixon
40	Gerald Ford		6 grudnia 1973	9 sierpnia 1974	republikanin
41	Nelson Rockefeller		19 grudnia 1974	20 stycznia 1977	republikanin	Gerald Ford
42	Walter Mondale		20 stycznia 1977	20 stycznia 1981	demokrata	Jimmy Carter
43	George H. W. Bush		20 stycznia 1981	20 stycznia 1989	republikanin	Ronald Reagan
44	Dan Quayle		20 stycznia 1989	20 stycznia 1993	republikanin	George H. W. Bush
45	Al Gore		20 stycznia 1993	20 stycznia 2001	demokrata	Bill Clinton
46	Richard Cheney		20 stycznia 2001	20 stycznia 2009	republikanin	George W. Bush
47	Joe Biden		20 stycznia 2009	obecnie sprawuje urząd	demokrata	Barack Obama

[edytuj] Różne dane statystyczne o wiceprezydentach

• Dwóch wiceprezydentów pełniło ten urząd w gabinetach dwóch prezydentów:
  • George Clinton w gabinetach prezydetów Jeffersona i Madisona
  • John C. Calhoun w gabinetach prezydentów Johna Quincy Adamsa i Jacksona

• Dwóch wiceprezydentów ustąpiło z urzędu przed zakończeniem kadencji:
  • John C. Calhoun (1825-1832) (aby objąć urząd Senatora)
  • Spiro T. Agnew (1969-1973) (w wyniku wyroku sądowego)

• Siedmiu wiceprezydentów zmarło w czasie sprawowania urzędu:
  • George Clinton (w 1812 r.)
  • Elbridge Gerry (w 1814 r.)
  • William R. King (w 1853 r.)
  • Henry Wilson (w 1875 r.)
  • Thomas Hendricks (w 1885 r.)
  • Garret Hobart (w 1899 r.)
  • James Sherman (w 1912 r.)

• Dziewięciu wiceprezydentów objęło prezydenturę w wyniku sukcesji:
  • John Tyler w 1841 r. po śmierci Williama Harrisona
  • Millard Fillmore w 1850 r. po śmierci Taylora
  • Andrew Johnson w 1865 r. po zabójstwie Lincolna
  • Chester Arthur w 1881 r. po zabójstwie Garfielda
  • Theodore Roosevelt w 1901 r. po zabójstwie McKinleya
  • Calvin Coolidge w 1923 r. po śmierci Hardinga
  • Harry Truman w 1945 r. po śmierci Franklina Delano Roosevelta
  • Lyndon Johnson w 1963 r. po zabójstwie Kennedy'ego
  • Gerald Ford w 1974 r. po ustąpieniu Nixona

• Czterech wiceprezydentów, którzy zostali prezydentami na skutek sukcesji, zostało wybranych na własne kadencje:
  • Theodore Roosevelt (w 1904)
  • Calvin Coolidge (w 1924)
  • Harry Truman (w 1948)
  • Lyndon Johnson (w 1964)

(Gerald Ford starał się z ramienia Partii Republikańskiej o prezydenturę w wyborczym roku 1976 ale przegrał z demokratą Jimmym Carterem)

• Czterech wiceprezydentów, w czasie pełnienia urzędu, zostało wybranych na prezydenta
  • John Adams (w 1796)
  • Thomas Jefferson (w 1800)
  • Martin Van Buren (w 1836)
  • George H. W. Bush (w 1988)

• Jeden były wiceprezydent został wybrany prezydentem
  • Richard Nixon (wiceprezydent 1953-1961, wybrany na prezydenta w 1968)

• Dwóch wiceprezydentów pochodziło nie z wyboru ale z nominacji w wyniku zastosowania 25. poprawki do Konstytucji:
  • Gerald Ford (1973-1974)
  • Nelson Rockefeller (1974-1977)

• Dwóch wiceprezydentów pełniło obowiązki prezydenta w wyniku zastosowania 25. poprawki do konstytucji:
  • George H. W. Bush senior (13 lipca 1985 r. w zastępstwie operowanego Ronalda Reagana)
  • Richard Cheney (29 czerwca 2002 r. w zastępstwie poddanego zabiegowi medycznemu George W. Busha)

[edytuj] Byli wiceprezydenci

Obecnie żyje pięciu byłych wiceprezydentów:

• Walter Mondale (1977-1981)
• George H. W. Bush (1981-1989)
• Dan Quayle (1989-1993)
• Al Gore (1993-2001)
• Richard Cheney (2001-2009)

Bush został prezydentem. Mondale i Gore kandydowali do Białego Domu z ramienia swych partii, ale nie zdobyli mandatu, zaś Quayle ubiegał się, bez większego powodzenia, o nominację republikańską w 2000 roku.

Byłym wiceprezydentom USA przysługuje dożywotnia emerytura oraz ochrona osobista po odejściu z urzędu.

[edytuj] Zobacz też

• Number One Observatory Circle, oficjalna siedziba Wiceprezydenta
• prezydenci USA
• pełniący obowiązki prezydenta USA
• precedencja w USA
• wiceprezydent CSA
• Designated survivor

[edytuj] Linki zewnętrzne

• oficjalna strona wiceprezydenta USA
• strona poświęcona wiceprezydentom amerykańskim
• oficjalna witryna internetowa Muzeum, Biblioteki i Centrum Dana Quayle'a, jedyne wiceprezydenckie muzeum w USA

e Wiceprezydenci Stanów Zjednoczonych John Adams • Thomas Jefferson • Aaron Burr • George Clinton • Elbridge Gerry • Daniel Tompkins • John C. Calhoun • Martin Van Buren • Richard Johnson • John Tyler • George Dallas • Millard Fillmore • William R. King • John Breckinridge • Hannibal Hamlin • Andrew Johnson • Schuyler Colfax • Henry Wilson • William Wheeler • Chester Arthur • Thomas Hendricks • Levi Morton • Adlai Ewing Stevenson • Garret Hobart • Theodore Roosevelt • Charles Warren Fairbanks • James Sherman • Thomas Marshall • Calvin Coolidge • Charles Gates Dawes • Charles Curtis • John Nance Garner • Henry Wallace • Harry Truman • Alben Barkley • Richard Nixon • Lyndon B. Johnson • Hubert Humphrey • Spiro T. Agnew • Gerald Ford • Nelson Rockefeller • Walter Mondale • George H. W. Bush • Dan Quayle • Al Gore • Dick Cheney • Joe Biden

e Obecna kolejność sukcesji prezydenckiej w USA po Baracku Obamie (1) Joe Biden (wiceprezydent) • (2) John Boehner (Izba Reprezentantów) • (3) Daniel Inouye (Senat) • (4) Hillary Clinton (dyplomacja) • (5) Timothy Geithner (skarb) • (6) Leon Panetta (obrona) • (7) Eric Holder (sprawiedliwość) • (8) Ken Salazar (zasoby wew.) • (9) Tom Vilsack (rolnictwo) • Tom Daschle (zdrowie) • Shaun Donovan (urbanizacja) • (10) Ray LaHood (transport) • (11) Steven Chu (energia) • (12) Arne Duncan (edukacja) • (13) Eric Shinseki (weterani) • (14) Janet Napolitano (bezpieczeństwo krajowe)