Wielka Niedźwiedzica

Wielka Niedźwiedzica

Nazwa łacińska	Ursa Maior
Dopełniacz łaciński	Ursae Maioris
Skrót nazwy łacińskiej	UMa
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja	11 h
Deklinacja	55°
Charakterystyka
Powierzchnia	1280 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3	6
Najjaśniejsza gwiazda	Alioth (1,68 – 1,78^m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące	Smok Żyrafa Ryś Mały Lew Lew Warkocz Bereniki Psy Gończe Wolarz
Widoczny na szerokościach geograficznych pomiędzy 35° S a 90° N.

Wielka Niedźwiedzica (łac. Ursa Maior, dop. Ursae Maioris, skrót UMa) – gwiazdozbiór okołobiegunowy nieba północnego, a zarazem trzecia co do wielkości konstelacja nieba. W Polsce jest widoczna przez cały rok.

Najjaśniejsze gwiazdy Wielkiej Niedźwiedzicy tworzą charakterystyczny i łatwy do odszukania na niebie układ Wielkiego Wozu (zwanego w niektórych krajach „Wielką Chochlą” lub „Wielkim Rondlem”), którego „dyszel” jest jednocześnie „ogonem” niedźwiedzicy.

[edytuj] Pochodzenie nazwy

Nazwa gwiazdozbioru nawiązuje do greckiego mitu o uwiedzionej przez Zeusa nimfie Kallisto, która po śmierci z rąk Artemidy została przemieniona w niedźwiedzicę i umieszczona na firmamencie. Zazdrosna Hera uprosiła bogów, by niedźwiedzica nie mogła się kąpać w oceanie i przez cały czas bez odpoczynku wędrowała w kółko po niebie.

Wielka Niedźwiedzica jest jednym z najdawniej nazwanych gwiazdozbiorów^[a]. Zarówno ludy Eurazji, jak i Ameryki Północnej, rozpoznawały w tej konstelacji kształt niedźwiedzia. Oznacza to, że gwiazdozbiór ten musiano nazwać jeszcze przed zniknięciem lądowego połączenia pomiędzy Syberią i Alaską, co najmniej 15 000 lat temu^[1].

Gwiazdozbiór ten widnieje też na fladze stanowej Alaski oraz fladze Czirokezów.

[edytuj] Gwiazdy i inne obiekty

Najjaśniejszą gwiazdą w tym gwiazdozbiorze jest ε UMa (Alioth), o jasności zmiennej od 1,68 do 1,78 mag.

Inne jasne gwiazdy:

α UMa (Dubhe) jasność 1,8 mag
β UMa (Merak), jasność 2,4 mag
γ UMa (Phekida), jasność 2,4 mag
δ UMa (Megrez), jasność 3,3 mag
η UMa (Benatnash), jasność 1,85 mag
ζ UMa, gwiazda wielokrotna, układ składający się z sześciu gwiazd, w tym Mizara (2,3 mag), będącego gwiazdą poczwórną, i powiązanego z nim grawitacyjnie Alkora^[2] (4 mag), będącego gwiazdą podwójną, którego dostrzeżenie gołym okiem bywa trudne, choć jest możliwe dla osób o dobrym wzroku.

Obiekty mgławicowe z katalogu Messiera:

M 81 – jasna (6,9 mag) galaktyka spiralna, widoczna przez lornetkę; w jej pobliżu:
- M 82 – słabsza od niej galaktyka nieregularna
M 97 – mgławica planetarna „Sowa” o jasności 12 mag.

Największa czarna dziura to Q0906+6930 odkryta w lipcu 2004.

Uwagi

↑ Jest jednym z obiektów, które znalazły się na najstarszej papierowej mapie nieba pochodzącej z jaskiń w Dunhuang.

Przypisy

↑ Tajemnice Wszechświata. Jak odkrywaliśmy kosmos. Paul Murdin. Warszawa: Albatros, 2010, s. 23. ISBN 978-83-7659-067-7.
↑ First Known Binary Star Is Discovered to Be a Triplet, Quadruplet, Quintuplet, Sextuplet System (ang.). ScienceDaily, 2009-12-10. [dostęp 2011-10-21].

[edytuj] Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Wielka Niedźwiedzica

Zobacz hasło Wielka Niedźwiedzica w Wikisłowniku

Zobacz w Wikiźródłach Wozy

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o gwiazdozbiorze

Znajdowanie położenia gwiazdy polarnej (niebieska linia) oraz gwiazd Arktur i Spica (czerwona linia) za pomocą najjaśniejszych gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy – Wielkiego Wozu
Część gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy, a mianowicie układ gwiazd Wielkiego Wozu, widnieje na fladze stanu USA Alaska.
Gwiazdy Wielkiego Wozu

e Gwiazdozbiory

Niebo północne	Andromeda • Byk • Cefeusz • Herkules • Jaszczurka • Kasjopeja • Korona Północna • Lisek • Lutnia • Łabędź • Mała Niedźwiedzica • Mały Lew • Pegaz • Perseusz • Psy Gończe • Ryś • Smok • Strzała • Trójkąt • Warkocz Bereniki • Wielka Niedźwiedzica • Wolarz • Woźnica • Źrebię • Żyrafa

Niebo południowe	Centaur • Cyrkiel • Feniks • Gołąb • Góra Stołowa • Indianin • Jednorożec • Kameleon • Kil • Kompas • Korona Południowa • Kruk • Krzyż Południa • Luneta • Malarz • Mikroskop • Mucha • Oktant • Ołtarz • Paw • Piec • Pompa • Ptak Rajski • Puchar • Rufa • Ryba Latająca • Ryba Południowa • Rylec • Rzeźbiarz • Sieć • Tarcza • Trójkąt Południowy • Tukan • Wielki Pies • Wilk • Wąż Wodny • Węgielnica • Zegar • Złota Ryba • Żagiel

Niebo równikowe	Baran • Bliźnięta • Delfin • Erydan • Hydra • Koziorożec • Lew • Mały Pies • Orion • Orzeł • Panna • Rak • Ryby • Sekstant • Skorpion • Strzelec • Waga • Wieloryb • Wodnik • Wąż • Wężownik • Zając • Żuraw

Zobacz więcej w serwisach WP

Film

Wielka niedźwiedzica