Widget
Podziel się:

Województwo


Podział administracyjny Polski (stan na 1 stycznia 2010)

Województwo – jednostka podziału administracyjnego wyższego stopnia w Polsce, od 1990 r. jednostka zasadniczego podziału terytorialnego dla administracji rządowej, od 1999 r. także jednostka samorządu terytorialnego.

Podział kraju na województwa ma swoje korzenie w okresie rozbicia dzielnicowego, stąd ich zróżnicowanie pod względem wielkości w czasach I Rzeczypospolitej. Pierwsze województwa powstawały na przełomie XIV i XV w. Pierwotnie były to samodzielne zgromadzenia wojskowe na określonych terenach Polski, którymi zarządzali wyznaczani przez władcę wojewodowie - od: wodzić woje.

Status województwa reguluje w Polsce ustawa o samorządzie województwa z dnia 5 czerwca 1998[1].

Spis treści

[edytuj] Liczba województw

(w Księstwie Warszawskim w miejsce województw wprowadzono departamenty)

(w Królestwie Polskim w latach 1837-1915 w miejsce województw wprowadzono gubernie)

[edytuj] Stan aktualny – 16 województw

Herby województw
Herb województwa dolnośląskiego.
Herb województwa dolnośląskiego.
 
Flagi województw
Flaga województwa dolnośląskiego.
Flaga województwa dolnośląskiego.
 

Reforma administracyjna, która weszła w życie 1 stycznia 1999, ustanowiła 16 nowych województw. Celem tej reformy było utworzenie większych regionów, które mogłyby konkurować z innymi regionami po wstąpieniu do Unii Europejskiej (zobacz: NUTS). Dotychczasowe województwa były zbyt małe, by efektywnie wykorzystywać środki finansowe i zarządzać terytorium województwa.

Wprowadzeniu nowego podziału na województwa towarzyszyły liczne dyskusje. Niektóre projekty zakładały utworzenie mniejszej liczby województw (najczęściej mówiło się o 12 nowych województwach). Nieco mniej zwolenników miały projekty utworzenia 25 województw lub pozostawienia dotychczasowego podziału na 49 województw. Liczne protesty społeczne, m.in. w Opolu czy Kielcach, doprowadziły do utworzenia większej liczby jednostek. Natomiast w dwóch województwach zdecydowano się na rozdzielenie siedzib wojewodów i sejmików województw.

Od 1999 pojawiają się opinie postulujące utworzenie jeszcze trzech województw: województwa staropolskiego, województwa środkowopolskiego, województwa środkowopomorskiego oraz wyłączenia Warszawy z województwa mazowieckiego.

[edytuj] Podział na województwa od 1999 r.

kodwojewództwomiasto
wojewódzkie		powierzchnia
[km²]		ludność
(1 I 2010)		poziom
urbanizacji		stopa bezrobocia
(2012-03)[2]		PKB na 1 mieszkańca
(2009) [zł][3]		tablica
rejestracyjna
02dolnośląskieWrocław19 946,742 876 62770,6%13,4%38 395D
04kujawsko-pomorskieBydgoszcz ¹
Toruń ²		17 971,342 069 08361,1%17,8%29 834C
06lubelskieLublin25 122,492 157 20246,6%14,1%23 651L
08lubuskieGorzów Wielkopolski ¹
Zielona Góra ²		13 987,881 010 04763,9%16,3%30 068F
10łódzkieŁódź18 218,952 541 83264,4%13,8%32 162E
12małopolskieKraków15 182,793 298 27049,4%11,3%30 220K
14mazowieckieWarszawa35 558,475 222 16764,7%10,6%56 383W
16opolskieOpole9 411,871 031 09765,5%14,3%28 761O
18podkarpackieRzeszów17 845,732 101 73240,6%16,3%24 131R
20podlaskieBiałystok20 187,021 189 73159,5%14,7%25 951B
22pomorskieGdańsk18 310,342 230 09966,7%13,3%34 267G
24śląskieKatowice12 333,094 640 72578,4%11,0%37 761S
26świętokrzyskieKielce11 710,501 270 12045,4%16,0%27 333T
28warmińsko-mazurskieOlsztyn24 173,471 427 11860,0%21,1%25 970N
30wielkopolskiePoznań29 826,513 408 28156,6%10,0%37 424P
32zachodniopomorskieSzczecin22 892,481 693 19868,7%18,5%30 939Z
(¹) – siedziba wojewody, (²) – siedziba sejmiku wojewódzkiego i urzędu marszałkowskiego

[edytuj] Województwa w przeszłości

[edytuj] Pierwsze województwa w Polsce

ProwincjaL.p.WojewództwoZiemia
(na której się znajdowało)		Okres istnieniaWojewodowieMiasto wojewódzkieWspółczesne województwo
(w przybliżeniu)
Wielkopolska1.POL województwo poznańskie IRP COA.svg poznańskiepoznańska,
wschowska		1314 - 1793wojewodowiePoznańwielkopolskie
2.POL województwo kaliskie IRP COA.svg kaliskiekaliska1314 - 1793wojewodowieKaliszwielkopolskie
3.POL województwo sieradzkie IRP COA.svg sieradzkiesieradzka,
wieluńska		1339 - 1795wojewodowieSieradzłódzkie
4.POL województwo łęczyckie IRP COA.svg łęczyckiełęczycka1339 - 1793wojewodowieŁęczycałódzkie
5.POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg brzeskiekujawskaXIV w. - 1793wojewodowieBrześć Kujawskikujawsko-pomorskie
6.POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg gniewkowskiekujawska,
dobrzyńska		XIV w. - XV w.wojewodowieGniewkowokujawsko-pomorskie
Małopolska7.POL województwo krakowskie IRP COA.svg krakowskiekrakowska1308 - 1795wojewodowieKrakówmałopolskie
8.POL województwo sandomierskie IRP COA.svg sandomierskiesandomierska,
lubelska,
łukowska		1308 - 1795wojewodowieSandomierzświętokrzyskie

[edytuj] Województwa w okresie I Rzeczypospolitej

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

[edytuj] Województwa Królestwa Polskiego (do 1816 – departamenty) 1815-1837

Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1907 r.
Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Królestwa Polskiego.

Od 1837 Królestwo Polskie dzieliło się na gubernie

[edytuj] Województwa w okresie międzywojennym (1918-1939)

Podział administracyjny II RP w 1930 r.

2 sierpnia 1919 uchwałą sejm podzielił terytorium byłego Królestwa Polskiego na 5 województw, a dla Warszawy przewidział odrębną jednostkę administracyjną:

W ciągu następnych kilku lat dodano kolejnych 10 województw z ziem pozostałych zaborów:

15 lipca 1920 roku utworzono nowe województwo powstałe na terenach odłączonych od Niemiec

Województwa z podziałem na powiaty – zobacz podział administracyjny II RP.

Podział na województwa w okresie międzywojennym
(stan na 1 kwietnia 1939)
tab.
rej.
od 1937		województwo
miasto wydzielone		miasto
wojewódzkie		powierzchnia
w tys. km² (1930)		ludność
w tys. (1931)
00-19miasto WarszawaWarszawa0,141179,5
20-24białostockieBiałystok26,01263,3
25-29kieleckieKielce22,22671,0
30-34krakowskieKraków17,62300,1
35-39lubelskieLublin26,62116,2
40-44lwowskieLwów28,43126,3
45-49łódzkieŁódź20,42650,1
50-54nowogródzkieNowogródek23,01057,2
55-59poleskieBrześć36,71132,2
60-64pomorskieToruń25,71884,4
65-69poznańskiePoznań28,12339,6
70-74stanisławowskieStanisławów16,91480,3
75-79 ?śląskieKatowice5,11533,5
80-84tarnopolskieTarnopol16,51600,4
85-89warszawskieWarszawa31,72460,9
90-94wileńskieWilno29,01276,0
95-99wołyńskieŁuck35,72085,6

[edytuj] Województwa w latach 1944-1975

Podział administracyjny w 1946 r.
Podział administracyjny w 1957 r.
Podział administracyjny w 1968 r.

Zmiany terytorium Polski po II wojnie światowej wymusiły reorganizację podziału administracyjnego kraju. W 22 sierpnia 1944 na mocy Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 sierpnia 1944 r. o trybie powołania władz administracji ogólnej I-ej i II-ej instancji[4] przywrócono przedwojenny podział administracyjny Polski. Ponieważ granice kraju nie były jeszcze ustalone, a jego część znajdowała się nadal pod okupacją, nie można mówić o faktycznej liczbie istniejących wówczas województw.

1 kwietnia 1945 z województwa kieleckiego przeniesiono do województwa krakowskiego powiat miechowski, 7 kwietnia 1945 powołano województwo gdańskie, w którego skład wszedł obszar Wolnego Miasta Gdańska i 6 powiatów województwa pomorskiego (gdyński, kartuski, morski, starogardzki, kościerski i tczewski). 7 maja 1945 anulowano autonomię województwa śląskiego. 9 sierpnia fragment województwa lwowskiego włączono do województwa lubelskiego, a 18 sierpnia 1945 utworzono województwo rzeszowskie z pozostałej w Polsce części województwa lwowskiego i 4 powiatów województwa krakowskiego (dębicki, gorlicki, jasielski i mielecki) oraz zmieniono granice województw: śląskiego, krakowskiego, kieleckiego, białostockiego i warszawskiego (powiaty będziński i zawierciański przeniesiono z województwa kieleckiego do śląskiego, olkuski z kieleckiego do krakowskiego oraz łomżyński z warszawskiego do białostockiego). Dodatkowo z województwa łódzkiego wydzielono miasto Łódź, które stało się miastem na prawach województwa.

Tereny włączone do Polski początkowo znajdowały się pod radziecką administracją wojskową, a 14 marca 1945, jeszcze przed zajęciem wszystkich tych terenów, utworzono na nich 4 okręgi administracyjne nie posiadające statusu województw: Okręg I (Śląsk Opolski), Okręg II (Dolny Śląsk), Okręg III (Pomorze Zachodnie), Okręg IV (Mazurski)[5]. Dopiero 28 czerwca 1946[6] obszar Ziem Odzyskanych włączono do zasadniczego podziału kraju tworząc na nim trzy nowe województwa (olsztyńskie, szczecińskie i wrocławskie) oraz część ziem włączając do województw: białostockiego, gdańskiego, poznańskiego i śląskiego.

Od 28 czerwca 1946 Polska dzieliła się na 14 województw oraz 2 miasta wydzielone:

W 1950 r. dokonano kilku zmian w podziale administracyjnym. Zmiany te dotyczyły tak zwanych Ziem Odzyskanych. Trzy istniejące już województwa podzielono, wydzielając tym samym trzy nowe jednostki terytorialne: województwo koszalińskie (z województwa szczecińskiego), województwo zielonogórskie (z województwa poznańskiego) i województwo opolskie (z województwa śląskiego, które zmieniło nazwę na województwo katowickie (w latach 1953-1956 województwo stalinogrodzkie). Owe zmiany nie ograniczały się jednak tylko do utworzenia nowych województw, skorygowano także granice już istniejących. Natomiast w 1957 roku wydzielone zostały 3 kolejne miasta: Kraków, Poznań i Wrocław.

Podział na województwa i miasta wydzielone w latach 1945-1975
tab
rej
od 1956		województwomiasto
wojewódzkie		powierzchnia
km² (1965)		ludność (1965)
AbiałostockieBiałystok23 1361 160 400
BbydgoskieBydgoszcz20 7941 837 100
GgdańskieGdańsk10 9841 352 800
Skatowickie (1953-1956 stalinogrodzkie)Katowice (1953-1956 Stalinogród)9 5183 524 300
CkieleckieKielce19 4981 899 100
Ekoszalińskie ¹Koszalin17 974755 100
KkrakowskieKraków15 3502 127 600
LlubelskieLublin24 8291 900 500
FłódzkieŁódź17 0641 665 200
OolsztyńskieOlsztyn20 994956 600
Hopolskie ¹Opole9 5061 009 200
PpoznańskiePoznań26 7232 126 300
RrzeszowskieRzeszów18 6581 692 800
MszczecińskieSzczecin12 677847 600
TwarszawskieWarszawa29 3692 453 000
XwrocławskieWrocław18 8271 967 000
Zzielonogórskie ¹Zielona Góra14 514847 200
tab
rej
od 1956		miasto wydzielonepowierzchnia
km² (1965)		ludność
(1965)
IŁódź214744 100
WWarszawa4461 252 600
KKraków ²230520 100
PPoznań ²220438 200
XWrocław ²225474 200
¹ – nowe województwa utworzone w 1950;
² – miasta wydzielone w 1957, nie otrzymały odrębnych liter w tablicach rejestracyjnych

[edytuj] Województwa w latach 1975-1998

W latach 1975-1998 istniał podział na 49 województw. Niekiedy miastami wojewódzkimi były miasta poniżej 50 tys. mieszkańców. Podział ten był krytykowany zwłaszcza pod koniec lat 80. i 90. Małe województwa, które miały przyczyniać się do rozwoju obszarów peryferyjnych i nowych siedzib województw, w rzeczywistości nie funkcjonowały zbyt dobrze. Krytykowano także zlikwidowanie powiatów, które zostały podzielone niekiedy nawet pomiędzy 3-4 województwa. By usprawnić ten podział powołano dodatkowe struktury przestrzenne: makrorejony oraz rejony.

Podział na województwa w latach 1975-1998
województwomiasto
wojewódzkie		powierzchnia
km² (1998)		ludność
(1980)		miastagminy
bialskopodlaskieBiała Podlaska5 348286 400635
białostockieBiałystok10 055641 1001749
bielskieBielsko-Biała3 704829 9001847
bydgoskieBydgoszcz10 3491 036 0002755
chełmskieChełm3 865230 900425
ciechanowskieCiechanów6 362405 400945
częstochowskieCzęstochowa6 182747 9001749
elbląskieElbląg6 103441 5001537
gdańskieGdańsk7 3941 333 8001943
gorzowskieGorzów  Wielkopolski8 484455 4002138
jeleniogórskieJelenia Góra4 378492 6002428
kaliskieKalisz6 512668 0002053
katowickieKatowice6 6503 733 9004346
kieleckieKielce9 2111 068 7001769
konińskieKonin5 139441 2001843
koszalińskieKoszalin8 470462 2001735
krakowskieKraków3 2541 167 5001038
krośnieńskieKrosno5 702448 2001237
legnickieLegnica4 037458 9001131
leszczyńskieLeszno4 254357 6001928
lubelskieLublin6 793935 2001662
łomżyńskieŁomża6 684325 8001239
łódzkieŁódź15231 127 800811
nowosądeckieNowy Sącz5 576628 8001441
olsztyńskieOlsztyn12 327681 4002148
opolskieOpole8 535975 0002961
ostrołęckieOstrołęka6 498371 400938
pilskiePiła8 205437 1002435
piotrkowskiePiotrków Trybunalski6 266604 2001051
płockiePłock5 117496 100944
poznańskiePoznań8 1511 237 8003357
przemyskiePrzemyśl4 437380 000935
radomskieRadom7 295702 3001561
rzeszowskieRzeszów4 397648 9001341
siedleckieSiedlce8 499616 3001266
sieradzkieSieradz4 869392 300940
skierniewickieSkierniewice3 959396 900836
słupskieSłupsk7 453369 8001131
suwalskieSuwałki10 490422 6001442
szczecińskieSzczecin9 981897 9002950
tarnobrzeskieTarnobrzeg6 283556 3001446
tarnowskieTarnów4 151607 000941
toruńskieToruń5 348610 8001341
wałbrzyskieWałbrzych4 168716 1003130
warszawskieWarszawa3 7882 319 1002732
włocławskieWłocławek4 402413 4001430
wrocławskieWrocław6 2871 076 2001633
zamojskieZamość6 980472 1001047
zielonogórskieZielona Góra8 868609 2002650

[edytuj] Zobacz też

Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Herbów województw w Polsce
Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Flag województw w Polsce
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło województwo w Wikisłowniku

Przypisy

  1. ↑ (Dz. U. z 1998 r. Nr 91, poz. 576, tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 z pózn. zm)
  2. ↑ Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  3. ↑ Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 154. ISSN 1230-5820. 
  4. ↑ (Dz. U. z 1944 r. Nr 2, poz. 8)
  5. ↑ Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej Nr 9–10 (56–57), wrzesień–październik 2005 ISSN 1641-9561
  6. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych., Dz. U. z 1946 r. Nr 28, poz. 177)

Zobacz więcej w serwisach WP

Pytamy.pl

Pytamy.pl

Pytamy.pl

Pytamy.pl

Turystyka

Turystyka

Studio

Ale seriale

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.

Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

Zasady ochrony prywatności O Wikipedii Informacje prawne