Z Archiwum X

Ten artykuł dotyczy serialu. Zobacz też: filmy oparte na serialu pt. Z Archiwum X: Pokonać przyszłość i Z Archiwum X: Chcę wierzyć.

Z Archiwum X The X-Files
Gatunek serialu	thriller, dramat, kryminał
Kraj produkcji	USA
Oryginalny język	angielski
Twórcy	Chris Carter
Główne role	David Duchovny Gillian Anderson Mitch Pileggi Robert Patrick Annabeth Gish
Liczba odcinków	202 + 2 filmy fabularne
Liczba serii	9 serii
Nagrody	Złote Globy Emmy i inne
Lista odcinków
Produkcja
Produkcja	Chris Carter
Czas trwania odcinka	43 minuty
Emisja
Stacja telewizyjna	FOX TVP2 Polsat TV 4 SciFi Universal TVP Seriale
Lata emisji	1993-2002
Data premiery	USA - 10 września 1993 Polska - 20 marca 1996

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z serialu

Z Archiwum X (The X-Files) to amerykański serial telewizyjny z pogranicza wielu gatunków: sensacji, thrillera, horroru, fantastyki naukowej oraz kilku innych. Pomysłodawcą, producentem oraz reżyserem i autorem scenariuszy do wielu odcinków jest Chris Carter. Charakterystyczną, nastrojową muzykę skomponował Mark Snow.

W roku 1998 powstał pełnometrażowy film Z Archiwum X: Pokonać przyszłość (ang. The X-Files: Fight the Future). Jego fabuła umieszczona została między 5. i 6. serią.

Ponad 6 lat po premierze ostatniego odcinka serialu, w roku 2008, powstał drugi pełnometrażowy film Z Archiwum X: Chcę wierzyć (ang. The X-Files: I want to believe). Fabuła filmu, w przeciwieństwie do pierwszej wersji kinowej, nie dotyka tzw. "wątku mitologicznego", lecz to thriller, będący luźną kontynuacją serialu.

[edytuj] Fabuła

Serial opowiada o nietypowej parze agentów FBI. Fox Mulder (David Duchovny) i Dana Scully (Gillian Anderson) prowadzą tytułowe Archiwum X, komórkę Federalnego Biura Śledczego, do której trafiają wszystkie sprawy nie dające się wyjaśnić na drodze konwencjonalnego rozumowania. Mulder głęboko wierzy w istnienie istot pozaziemskich i innych niewytłumaczalnych zjawisk, będących przedmiotami ich śledztw. Praca w Archiwum X jest dla niego próbą wyjaśnienia zagadki zaginięcia swojej siostry, która - jak twierdzi Mulder - została porwana przez obcych. Scully natomiast, jako naukowiec, jest bardzo sceptycznie nastawiona do wszelkich badanych przez nich spraw, choć w toku wydarzeń sama także zaczyna wierzyć w paranormalne zjawiska. Z czasem do Muldera i Scully dołączają agenci John Doggett (Robert Patrick) i Monica Reyes (Annabeth Gish), tworząc drugi duet pracowników Archiwum X.

W odcinkach gościnnie wystąpili m.in.: Abraham Benrubi, John Billingsley, Peter Boyle, Darren E. Burrows, Brad Dourif, Lance Henriksen, Paul McCrane, Terry O'Quinn, CCH Pounder, Burt Reynolds, Giovanni Ribisi, Jack Black, Mimi Rogers, John Savage, Vincent Schiavelli, Brittany Tiplady, Lily Tomlin, J.T. Walsh, M. Emmet Walsh, Floyd Red Crow Westerman, i inni.

[edytuj] Emisje w Polsce

Z archiwum X wyświetlane było od 20 marca 1996 na antenie stacji TVP 2. Wraz z zakończeniem emisji siódmej serii zaprzestano pokazywania nowych odcinków, od czasu do czasu prezentując powtórki. W międzyczasie telewizja Polsat zakupiła prawa do kilku pierwszych serii. W styczniu 2004 roku nastąpiła emisja ósmej serii w TVP 2. Powtórzono ją wiosną i latem 2005. Dziewiąty, ostatni sezon (2001-2002), do tej pory nie został w polskiej telewizji wyświetlony. Od stycznia 2007 odcinki siódmej serii powtarza Polsat.

Oprócz tego abonenci telewizji kablowych mogą/mogli oglądać serial m.in. na następujących kanałach: TV 4 (polskie), Pro7 (niemiecki dubbing), M6 (francuski dubbing), TV 4 (wersja oryginalna ze szwedzkimi napisami), TV Nova (czeski lektor) oraz Pierwyj kanał (rosyjski lektor).

Od 21 czerwca 2010 serial można oglądać na polskojęzycznym kanale SciFi Universal, a od 30 października 2011 emisję serialu rozpoczął kanał TVP Seriale.

[edytuj] Gadżety

W czasie emisji serialu na rynku pojawiały się liczne gadżety do niego nawiązujące - poczynając od książek (na podstawie poszczególnych odcinków oraz całkiem nowych, jak również o serialu i jego aktorach) i komiksów, wydań pojedynczych odcinków, a z czasem całych serii, na kasetach video i DVD, poprzez wszelkiego rodzaju plakaty, kalendarze, planery, koszulki, figurki itp. Wydawane było również specjalne oficjalne czasopismo w całości poświęcone serialowi.

Powstał nawet projekt polskiego serialu, bazującego na Z archiwum X. Serial miał nosić tytuł N jak Nautilus i być telewizyjną wersją audycji Radia Zet, zatytułowanej Nautilus Radia Zet. Bohaterami miało być dwóch dziennikarzy (mężczyzn), zajmujących się tropieniem niezwykłych zjawisk. Odcinek pilotażowy miał opowiadać o domniemanej katastrofie UFO w porcie Gdyńskim.

[edytuj] Książki

Na światowych rynkach ukazało się kilka cyklów książek oraz seria komiksowa, nawiązujących do serialu. Większość z nich była w pełni oparta na scenariuszach poszczególnych odcinków (część z nich sprowadziło do Polski wydawnictwo Da Capo). W postaci książek ukazały się również wersje kinowe serialu - pierwsza, autorstwa Elizabeth Hand, nakładem wydawnictwa Świat Książki oraz druga; Maxa Allana Collinsa, wydana przez Wydawnictwo Amber.

Książki Z Archiwum X - "seria zielona" :

Książki Z Archiwum X - "seria czerwona" :

(×) - zapowiedziane, a nie wydane w Polsce
(××) - nie sprowadzone do Polski

Seria nie wydana w Polsce :

Powieści Z Archiwum X - wydawnictwo MeKong (1-4), Da Capo (5) i LiBROS (6)

Przewodniki po serialu i biografie aktorów (wydane w Polsce) - wyd. Da Capo :

Powieści uzyskały nagrody przydzielane przez miesięcznik o tematyce Science-Fiction i Fantasy - SFX - w roku 1995, nagrodę w kategorii najlepsza powieść uzyskało Epicentrum. Nominowane były również Wir i Goblin. Najlepszym autorem został Kevin J. Anderson. W roku 1996 wygrały Ruiny, a najlepszym autorem ponownie został Kevin J. Anderson.

Wydawnictwo zapowiadało wydanie polskiego przewodnika po serialu, zatytułowanego "Przewodnik po X-Files". Nie doszło to jednak do skutku.

[edytuj] VHS

Kilkuczęściowe odcinki zostały wydane na kasetach video przez Imperial Entertainment. Była to jedyna forma multimedialna, w jakiej część serialu ukazała się w Polsce.

1. File 1 : The Unopened File (odcinki : Anasazi, The Blessing Way, and Paper Clip)
2. File 2 : Tooms (odcinki : Squeeze, Tooms)
3. File 3 : Abduction (odcinki : Duane Barry, Ascension, One Breath)
4. File 4 : Colony (odcinki : Colony, End Game)
5. File 5 : 82517 (odcinki : Nisei, 731)
6. File 6 : Master Plan (odcinki : Talitha Cumi, Herrenvolk)
7. File 7 : Tunguska (odcinki : Tunguska, Terma)
8. File 8 : Tempus Fugit (odcinki : Tempus Fugit, Max)
9. File 9 : Redux (odcinki : Gethsemane, Redux, Redux 2)
10. File 10 : Emily (odcinki : Christmas Carol, Emily )
11. File 11 : Patient X (odcinki : Patient X, The Red and the Black)
12. File 12 : The End (odcinki : The End + wypowiedzi na temat wersji filmowej)
13. File 13 : One Son (odcinki : Two Fathers, One Son)
14. File 14 : Biogenesis (odcinki : Biogenesis, The Sixth Extinction, The Sixth Extinction II: Amor Fati)
15. File 15 : Closure (odcinki : Sein Und Zeit, Closure)
16. The X-Files : Dreamland (odcinki : Dreamland, Dreamland 2)
17. The X-Files : Millennium (odcinki : Millennium)
18. The X-Files : Requiem (odcinki : Requiem, Within, Without)
19. The X-Files : Deadalive (odcinki : This is Not Happening, Deadalive, Three Words)
20. The X-Files : Existence (odcinki : Essence, Existence)
21. The X-Files : Nothing Important Happened Today (episodes : Nothing Important Happened Today, 1 and 2)
22. The X-Files : Providence (odcinki : Provenance, Providence)
23. The X-Files: The Truth (odcinki : The Truth, The Truth 2)

[edytuj] DVD

W Polsce, poza filmem kinowym, odcinki serialu nie były wydawane na nośnikach DVD. Na wiosnę 2007, pojawiły się jednak zapowiedzi polskiej wersji DVD, mającej ukazać się jesienią. Jednocześnie, w kioskach - w małych ilościach, nakładem firmy DeAgostini - ukazała się płyta z czterema pierwszymi odcinkami serialu. Kolejnych nie wydano. Serial powrócił w tej formie, w czerwcu 2007. Co tydzień (później, co dwa) ukazywały się płyty z czterema odcinkami i załączoną książką o nich oraz zjawiskach paranormalnych. Wydano w tej formie wszystkie odcinki.

Niemal równocześnie, Imperial CinePix rozpoczął wydawanie oficjalnych boxów, w wersji z napisami lub lektorem.

Oba filmy kinowe ukazały się równolegle ze światowymi premierami - "Pokonać przyszłość" na VHS i DVD, a po latach także Blu-ray, "Chcę wierzyć" na DVD i Blu-ray. Kilkakrotnie wydawane też był również w wersjach kolekcjonerskich DVD.

[edytuj] Lista odcinków

 Osobny artykuł: Lista odcinków serialu Z Archiwum X.

W sumie w latach 1993-2002 nakręcono 202 odcinki podzielone na dziewięć sezonów.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Zdjęcie
• Z Archiwum X w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
• Z Archiwum X w bazie filmweb.pl
• Oficjalna strona serialu (ang.)
• Strona serialu na Wiki