Zaćmienie Słońca

Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999

Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999

Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce 29 marca 2006

Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce 4 stycznia 2011

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Zaćmienie Słońca

Zaćmienie Słońca powstaje, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią i tym samym przesłoni światło słoneczne.

[edytuj] Rodzaje zaćmień Słońca

• zaćmienie częściowe – występuje, gdy obserwator nie znajduje się wystarczająco blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc, by znaleźć się całkowicie w cieniu Księżyca, lecz na tyle blisko, że znajduje się w półcieniu.
• zaćmienie całkowite – występuje, gdy obserwator znajduje się w cieniu Księżyca. W takim przypadku widoczna staje się korona słoneczna. Jest to możliwe dzięki temu, że obserwowane rozmiary kątowe Księżyca są tylko nieznacznie większe od rozmiarów kątowych Słońca i w przypadku zaćmienia całkowitego, Księżyc przysłania całkowicie powierzchnię Słońca, ale nie przysłania korony słonecznej. Na kilka chwil przed całkowitym przesłonięciem Słońca przez Księżyc powstaje przepiękne zjawisko nazywane poetycko „pierścień z diamentem”.
• zaćmienie obrączkowe – zwane również zaćmieniem pierścieniowym występuje wtedy, gdy, podobnie jak w przypadku zaćmienia całkowitego, obserwator znajduje się bardzo blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc. W odróżnieniu jednak od zaćmienia całkowitego, w przypadku zaćmienia pierścieniowego rozmiary kątowe Księżyca są mniejsze niż rozmiary kątowe Słońca. Dzieje się tak wtedy, gdy zaćmienie ma miejsce w czasie, gdy Księżyc znajduje się w pobliżu apogeum swojej orbity, czyli w pozycji najbardziej oddalonej od Ziemi.
• zaćmienie hybrydowe – zachodzi wówczas, gdy w pewnych miejscach Ziemi to samo zaćmienie jest całkowite, a w innych obrączkowe. Tylko około 5% wszystkich zaćmień jest hybrydowych.

W przypadku zaćmienia centralnego (całkowite, obrączkowe lub hybrydowe) obserwator nie znajdujący się w centrum, czyli nie w cieniu, ale w półcieniu obserwuje jedynie zaćmienie częściowe.

W ciągu roku występują (gdzieś na kuli ziemskiej) co najmniej dwa zaćmienia Słońca, ale nie więcej niż pięć (z tych najwyżej trzy są całkowite). I tak np. 1993 był rokiem z dwoma zaćmieniami, 1935 z pięcioma. Statystycznie rzecz biorąc, całkowite zaćmienie Słońca zdarza się na danym obszarze co 370 lat. Zdarza się oczywiście, że w danym regionie możemy takie zjawisko obserwować częściej (np. Brisbane w Australii (5 kwietnia 1856 i 25 marca 1857) czy wybrzeże Angoli (21 czerwca 2001 i 4 grudnia 2002), natomiast na terenie Polski w okolicach Hrubieszowa w dniach 8 lipca 1842 i 28 lipca 1851.

Ostatnie zaćmienie Słońca obserwowane w Polsce nastąpiło 4 stycznia 2011 roku (głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach rannych).

Najbliższe częściowe zaćmienia Słońca widoczne z terenów Polski nastąpi 20 marca 2015 roku (dość głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach przedpołudniowych).

Najbliższe obrączkowe zaćmienie widoczne w Polsce nastąpi 13 lipca 2075 roku, zaś najbliższe całkowite zaćmienie widoczne z terenów Polski dopiero 7 października 2135 roku.

Z powodu ruchów pływowych występujących na Ziemi, Księżyc stopniowo oddala się od naszej planety. Tempo tego ruchu to około 4 cm rocznie. Za mniej więcej 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować. Obserwować będzie można jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe.

12. 10. 1996 - zachodnia Polska. Oglądanie zaćmienia przez przydymione szkło

[edytuj] Wybrane zaćmienia Słońca

Data zaćmienia	Typ	Czas trwania (maks.)	Trasa zaćmienia[1]	Uwagi
1 czerwca 1639	obrączkowe	00:26,9 min	Ameryka Północna, Europa	Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Prusach Wschodnich, terenach Białorusi, Kazachstanu.
12 sierpnia 1654	całkowite	02:16 min	Europa, Azja	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce. Zobacz więcej
23 września 1699	hybrydowe	00:08,2 min obrączkowe 00:53,4 min całkowite	Europa, Azja	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
12 maja 1706	całkowite	04:10,3 min	Europa, Azja	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
13 maja 1733	całkowite	04:09,8 min	Ameryka Północna, Północna Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
25 lipca 1748	obrączkowe	05:07,4 min	Ameryka Północna, Ocean Atlantycki, Europa, Azja Mniejsza,	Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
5 września 1793	obrączkowe	05:57,5 min	Środkowa Europa, Azja,	Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
11 lutego 1804	hybrydowe	00:45,0 min obrączkowe 00:04,8 min całkowite	środkowy Atlantyk, Maghreb, Włochy, Europa Środkowa, Rosja	Hybrydowe zaćmienie Słońca, w obecnych granicach Polski widoczne jedynie jako obrączkowe.
19 listopada 1816	całkowite	02:03,6 min	południowa Skandynawia, Europa Środkowa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowa część).
15 maja 1836	obrączkowe	04:47 min	Ameryka Środkowa, Karaiby, Atlantyk, Europa Środkowa	Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (północna część). Zobacz więcej
8 lipca 1842	całkowite	04:09,6 min	Europa Środkowa i Południowa, Rosja, Azja Wschodnia, zachodni Pacyfik	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowe i południowo-wschodnie tereny).
28 lipca 1851	całkowite	03:44,7 min	Ameryka Północna, Grenlandia, Skandynawia, Europa Środkowa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski.
19 sierpnia 1887	całkowite	03:53,9 min	Europa Środkowa, Syberia, Mandżuria, Japonia	Przedostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce. To zaćmienie zainspirowało Bolesława Prusa przy pisaniu Faraona.
17 kwietnia 1912	hybrydowe (obrączkowo-całkowite)	00:06,0 min (całkowite) 00:42,6 min (obrączkowe)	Ameryka Południowa, Atlantyk, Europa	Zaćmienie Słońca całkowite: w Hiszpanii, na wschodnim Oceanie Atlantyckim, w zachodniej Francji, obrączkowe: Ameryka Południowa, zachodni Atlantyk, Francja, Niemcy, Morze Bałtyckie, Łotwa (obecna), Rosja.
21 sierpnia 1914	całkowite	02:18,1 min	Grenlandia, północna i Wschodnia Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne na terenach polskich np. w Wilnie.
29 maja 1919	całkowite	06:55,7 min	Ameryka Południowa, środkowy Atlantyk, Afryka Zachodnia, Afryka Centralna, Afryka Wschodnia	Sfotografowane przez Arthura Eddingtona w celu weryfikacji ogólnej teorii względności
30 czerwca 1954	całkowite	02:39,0 min	Stany Zjednoczone, Labrador, południowa Grenlandia, Skandynawia, Europa Wschodnia	Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce – dokładniej na samej granicy z Litwą (Suwałki, Sejny). Zobacz więcej
30 czerwca 1992	całkowite		południowy Urugwaj, południowy Atlantyk
3 listopada 1994	całkowite		Ameryka Środkowa i Południowa oraz Afryka
11 sierpnia 1999	całkowite	02:23,0 min	Wielka Brytania, kraje Beneluksu, Francja, Niemcy, Austria, Węgry, Rumunia, Bułgaria.	Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca XX w., blisko granic Polski. W Polsce widoczne jako dość głębokie zaćmienie częściowe. Zobacz więcej
21 czerwca 2001	całkowite	04:57 min	Ameryka Południowa, Afryka
14 grudnia 2001	obrączkowe	03:53 min	Północna i Środkowa Ameryka
10 czerwca 2002	obrączkowe	00:23 min	Azja, Australia, Ameryka Północna
4 grudnia 2002	całkowite	02:04 min	Afryka Południowa, Antarktyka, Indonezja, Australia
31 maja 2003	obrączkowe	03:37 min	Europa, Azja, Ameryka Północna
23 listopada 2003	całkowite	01:57 min	Australia, Nowa Zelandia, Antarktyka, Ameryka Południowa
8 kwietnia 2005	hybrydowe	00:42 min	Pacyfik, Ameryka Środkowa
3 października 2005	obrączkowe	04:32 min	Portugalia, Hiszpania i północna Afryka	[1] Zobacz więcej
29 marca 2006	całkowite	04:07 min	Brazylia, zachodnia i północna Afryka, Turcja, centralna Azja, Mongolia	[2] Zobacz więcej
22 września 2006	obrączkowe	07:09 min	Ameryka Południowa, Zachodnia Afryka, Antarktyka
7 lutego 2008	obrączkowe	02:12 min	Antarktyka, Australia, Nowa Zelandia
1 sierpnia 2008	całkowite	02:27 min	Arktyka (Archipelag Arktyczny, Grenlandia, Wyspa Biała, Ziemia Aleksandry, Nowa Ziemia), Azja (Syberia, Mongolia, Chiny)	W Polsce widoczne jako częściowe zaćmienie. [3] Zobacz więcej
26 stycznia 2009	obrączkowe	07:54 min	Antarktyka, Ocean Indyjski, Sumatra, Borneo	Zobacz więcej
22 lipca 2009	całkowite	06:39 min	Indie, Chiny, Pacyfik.	Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca XXI wieku, Zobacz więcej
15 stycznia 2010	obrączkowe	11:08 min	Afryka Środkowa, Afryka Wschodnia, Indie, Birma, Chiny	Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca XXI wieku, Zobacz więcej
11 lipca 2010	całkowite	05:20 min	Południowy Pacyfik, Chile	Zobacz więcej
4 stycznia 2011	częściowe	–	Europa, Afryka Północna, Bliski Wschód, Azja Środkowa	Głębokie zaćmienie widzialne w Polsce, Zobacz więcej
1 czerwca 2011	częściowe	–	Islandia, Arktyka, wschodnia Syberia, Kamczatka
1 lipca 2011	częściowe	–	Antarktyka
25 listopada 2011	częściowe	–	Antarktyka, RPA, Nowa Zelandia, Tasmania
20 maja 2012	obrączkowe	05:46 min	południowo-wschodnie Chiny, Japonia, Pacyfik, USA
13 listopada 2012	całkowite	04:02 min	północna Australia, południowy Pacyfik
10 maja 2013	obrączkowe	06:03 min	Australia, Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Salomona, Pacyfik
3 listopada 2013	hybrydowe	01:40 min	Atlantyk, Afryka Środkowa
29 kwietnia 2014	obrączkowe	00:00 min	Australia, Antarktyka, południowy Ocean Indyjski
20 marca 2015	całkowite	02:47 min	Atlantyk, Wyspy Owcze, Svalbard, Biegun północny	W Polsce zaćmienie widoczne jako częściowe
9 marca 2016	całkowite	04:09 min	Indonezja, Pacyfik
1 września 2016	obrączkowe	03:06 min	Afryka Środkowa, Madagaskar, Reunion, Ocean Indyjski
26 lutego 2017	obrączkowe	00:44 min	południowe Chile i Argentyna, Atlantyk, Angola
21 sierpnia 2017	całkowite	02:40 min	Pacyfik, Stany Zjednoczone, Atlantyk
15 lutego 2018	częściowe		Ameryka Południowa, Antarktyka
13 lipca 2018	częściowe	–	południowa Australia, Tasmania, Ocean Południowy
11 sierpnia 2018	częściowe	–	Arktyka, Syberia, Mongolia, Chiny, Skandynawia
6 stycznia 2019	częściowe	–	Mongolia, Chiny, Japonia, Kamczatka, Alaska
2 lipca 2019	całkowite	04:33 min	południowy Pacyfik, Chile, Argentyna
26 grudnia 2019	obrączkowe	03:39 min	Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Oman, Indie, Sri Lanka, Indonezja
21 czerwca 2020	obrączkowe	00:38 min	Afryka Środkowa, Półwysep Arabski, Pakistan, Indie, Tybet, Chiny, Tajwan
14 grudnia 2020	całkowite	02:10 min	południowy Pacyfik, Chile, Argentyna, południowy Atlantyk
12 sierpnia 2026	całkowite	02:21,5 min	Hiszpania, Islandia, Grenlandia, Półwysep Tajmyr	Następne całkowite zaćmienie Słońca widoczne w kontynentalnej Europie
2 sierpnia 2027	całkowite	06:23,0 min	Gibraltar, Maroko, Libia, Tunezja, Egipt, Arabia Saudyjska, Jemen, Somalia
13 lipca 2075	obrączkowe	04:40,6 min	Europa Środkowa, Wschodnia, Azja	Następne obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Kraków, Rzeszów).
23 lipca 2093	obrączkowe	05:07,1 min	Ameryka Północna, Europa Środkowa, Wschodnia, Azja	Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wrocław, Kraków).
11 maja 2097	całkowite		północna Norwegia i Półwysep Kolski, Svalbard, Morze Arktyczne, Alaska, Ocean Spokojny
7 października 2135	całkowite	04:42,9 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Wrocław, Katowice, Kraków).
25 maja 2142	całkowite	03:21,4 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Pomorze).
10 lutego 2195	obrączkowe	06:47,7 min	Wschodnia Europa	Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki, Białystok, Warszawa, Lublin, Kielce, Rzeszów).
14 kwietnia 2200	całkowite	01:27,1 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
16 maja 2227	całkowite	01:03,1 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Warszawa, Białystok).
21 sierpnia 2305	obrączkowe	03:18,1 min	Wschodnia Europa	Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki).
19 marca 2379	całkowite	03:11,4 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Kraków, Kielce, Warszawa, Białystok).
22 lipca 2381	całkowite	05:36,8 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wałbrzych, Wrocław, Katowice, Kraków).
2 września 2426	całkowite	05:18,4 min	Północna i Wschodnia Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Szczecin, Słupsk, Gdańsk, Bydgoszcz, Olsztyn, Warszawa, Białystok).

[edytuj] Lista najdłuższych zaćmień Słońca od 1 roku n.e. do 3000 r. n.e.

Należy pamiętać, że obliczenia dotyczące zaćmień bardzo odległych czasowo obarczone są sporym ryzykiem błędu. Dlatego też różne źródła mogą podawać nieco odmienne wyniki obliczeń w zależności od przyjętej metody szacowania ruchu ciał niebieskich. Główne źródło błędu tkwi w braku danych co do nieregularności ruchów Ziemi i Księżyca. Dane te mogą być jedynie ekstrapolowane na podstawie obserwacji dotyczących stosunkowo krótkiego okresu.

[edytuj] Całkowite zaćmienia Słońca

Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 22 lipca 2009 a trwało 6 m 39 s.

Całkowite zaćmienie Słońca może trwać (teoretycznie) do 7 m 32 s.

[edytuj] Obrączkowe zaćmienia Słońca

Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 15 stycznia 2010 i trwało 11:08 min.

[edytuj] Całkowite zaćmienia Słońca widoczne z położenia dzisiejszej Warszawy – 52°15'N 21°00'E

Dane zgodnie z: NASA World Atlas of Solar Eclipse Paths

Uwaga: Dane dotyczące odległych czasowo zjawisk astronomicznych mogą być, jak wspomniano powyżej, niedokładne.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• zaćmienie Księżyca
• zaćmienie

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Serwis ShadowHunters.Org – „Łowcy Cienia” – relacje z wypraw na zaćmienia Słońca i nie tylko
• NASA – Solar Eclipse Page (ang.)
• APOD 2008 September 20 – A Darkened Sky, APOD 2009 July 18 – Planets, Great Wall, and Solar Eclipse – zdjęcia nieba podczas zaćmienia Słońca 1 sierpnia 2008