Zagrzeb (chorw. Zagreb, wym. [ˈzɑː.greb]; niem. Agram, węg. Zágráb) - stolica i największe miasto Chorwacji. Liczy 779 145 mieszkańców, aglomerację zagrzebską zamieszkuje natomiast 1,2 mln.
Miasto leży na północnym brzegu rzeki Sawy, u podnóża Medvednicy. Stanowi samodzielny okręg administracyjny. Jest również stolicą otaczającej go zagrebačkiej županiji.
- 1094 - Erygowanie biskupstwa i katedry na Kaptolu.
- ok. 1240 - najazd Tatarów, założenie osady Gradec na sąsiednim wzgórzu Kaptola - Grič. W 1242 został wolnym miastem królewskim. Na Kaptolu jest władza kościelna. Toczyła się rywalizacja między mieszkańcami Gradeca, a Kaptola.
- 1557 r. - nazywa się go stolicą kraju (w późniejszych wiekach straci przejściowo tę funkcję m.in. na rzecz Varaždinu.
- 1607 - założenie gimnazjum (potem akademia).
- od XIX wieku - stolica Chorwacji (od 1878 oficjalna nazwa - Trójjedyne Królestwo Chorwacji, Slawonii i Dalmacji) - autonomicznego państwa wchodzącego w skład Wielkich Węgier; stolica komitatu Zagrzeb (Zagrebačka županija, Zágráb vármegye, Komitat Zágráb).
- ok. 1850 - miasta Kaptol i Gradec zostały formalnie zjednoczone.
- 1862 - otwarto połączenie kolejowe z Wiedniem.
- 1878 - otwarcie pierwszego wodociągu.
- koniec XIX i pocz. XX w. – budowa na południe od starówki (Górne Miasto) tzw. Dolnego Miasta – nowoczesnej dzielnicy z szerokimi ulicami i placami zabudowanymi wielkomiejskimi kamienicami i gmachami w stylach historyzmu
- 1918 - rozpad Austro-Węgier - Zagrzeb przestaje być stolicą Królestwa Dalmacji, Chorwacji i Slawonii - po wejściu w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców jego rola spada do funkcji głównego miasta chorwackiego.
- 1941 - 1945 - stolica faszystowskiego Niezależnego Państwa Chorwackiego.
- od 1991 - stolica niepodległej Chorwacji.
Podczas wojny w Jugosławii na miasto kilkukrotnie spadały serbskie pociski niszcząc budynki oraz powodując ofiary śmiertelne wśród mieszkańców.
[edytuj] Gospodarka
Główne gałęzie gospodarki to: produkcja urządzeń elektrycznych, przemysł chemiczny, farmaceutyczny, tekstylny, spożywczy. Zagrzeb jest międzynarodowym centrum handlu i biznesu oraz węzłem komunikacyjnym. Ma największe PKB na mieszkańca w Chorwacji (19 132 dolarów w 2005 roku). W 2004 roku parytet siły nabywczej wynosił 28 261 dolarów. W lipcu 2008 roku średnia pensja netto w Zagrzebiu wynosiła 6 228 kuny. W 2006 roku bezrobocie w Zagrzebiu wynosiło 8,6%. 34% przedsiębiorstw w Chorwacji ma siedzibę w mieście. Przedsiębiorstwa w Zagrzebiu wytwarają 52% obrotu, 60% dochodu, 35% eksportu i 57% importu Chorwacji.
- Muzeum historyczne Chorwacji (Hrvatski povijesni muzej)
- Muzeum miasta Zagrzebia (Muzej grada Zagreba)
- Muzeum przyrodnicze
- Chorwackie muzeum sztuki prymitywnej (Hrvatski muzej naivne umjetnosti)
- Muzeum Mimara (Muzej Mimara)
- zbiory to 3700 dzieł sztuki (ponad 1500 w stałej ekspozycji) podarowane Zagrzebiowi przez Wiltrud i Ante Topića Mimarów. Obrazy malarstwa hiszpańskiego, włoskiego i holenderskiego oraz ceramikę i sztukę orientalną
- Muzeum Etnograficzne (Etnografski muzej)
- stroje ludowych z Chorwacji, instrumenty muzyczne oraz bogate zbiory ludowej kultury Etiopii, Ameryki Południowej, Chin i wysp Pacyfiku
- Muzeum Archeologiczne (Arheološki muzej)
- sztuka egipska, zbiory numizmatyczne antyczna i średniowieczna historia Zagrzebia i okolic
- Muzeum Sztuki i Rzemiosła
[edytuj] Atrakcje turystyczne
Zagrzeb jest siedzibą wielu klubów piłkarskich, między innymi ośmiokrotnego mistrza Chorwacji Dinamo Zagrzeb oraz NK Zagreb. W północno-wschodniej części miasta znajduje się Stadion Dinama, Maksimir, mogący pomieścić 40 000 widzów.
[edytuj] Kluby sportowe
Profesjonalne kluby sportowe w Zagrzebiu:
- baseball: HAŠK Zagreb, Gajnice, Kaptol lions, Medvednica, Novi Zagreb river pirates, Purger, Zagreb
- bocce: dr Ante Starčević, Zagreb, Telekom, Siget Osvit, Prečko, Novi Retkovec, Hrvatski dragovoljac, Kijevo, HEP, Flora, Dubrava, Dubec, Zrinjevac
- hokej na lodzie: Zagreb, Grič, HAŠK, Medveščak, Mladost, Šalata
- koszykówka: KK Cibona, KK Zagreb, KK Dubrava, KK Cedevita
- lekkoatletyka: AK Mladost
- piłka nożna: NK Dinamo, NK Zagreb,Hrvatski Dragovoljac Zagrzeb
- piłka ręczna: RK Zagrzeb, RK Agram Medveščak, RK Dubrava
- rugby: Zagreb, Lokomotiva, Viktorija, Policijska akademija, Rudeš, Zvrk, Mladost
- waterpolo: HAVK Mladost, VK Dinamo, VK Medveščak
- wioślarstwo: HAVK Mladost (veslanje), VK Trešnjevka
- zapasy: Inas, Metalac
[edytuj] Dzielnice miasta
| Lp. | Dzielnica | Powierzchnia (km²) | Ludność (2001) | Gęstość zaludnienia |
|---|
| 1. | Donji Grad | 3 | 45 108 | 14956,2 |
| 2. | Gornji Grad - Medveščak | 10 | 36 384 | 3593,5 |
| 3. | Trnje | 7 | 45 267 | 6146,2 |
| 4. | Maksimir | 14 | 49 750 | 3467,1 |
| 5. | Peščenica - Žitnjak | 35 | 58 283 | 1651,3 |
| 6. | Novi Zagreb - Istok | 17 | 65 301 | 3947,1 |
| 7. | Novi Zagreb - Zapad | 63 | 48 981 | 782,5 |
| 8. | Trešnjevka - Sjever | 6 | 55 358 | 9498,6 |
| 9. | Trešnjevka - Jug | 10 | 67 162 | 6828,1 |
| 10. | Črnomerec | 24 | 38 762 | 1593,4 |
| 11. | Gornja Dubrava | 40 | 61 388 | 1524,1 |
| 12. | Donja Dubrava | 11 | 35 944 | 3321,1 |
| 13. | Stenjevec | 12 | 41 257 | 3387,3 |
| 14. | Podsused - Vrapče | 36 | 42 360 | 1175,1 |
| 15. | Podsljeme | 60 | 17 744 | 295,2 |
| 16. | Sesvete | 165 | 59 212 | 358,3 |
| 17. | Brezovica | 127 | 10 884 | 85,4 |
[edytuj] Ludzie związani z Zagrzebiem
- Janica Kostelić, narciarka alpejska, reprezentantka Chorwacji na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich
- Ivica Kostelić, narciarz alpejski, reprezentant Chorwacji na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich
- Pavao Skalić, humanista i historyk
- Miroslav Krleža, pisarz uważany za jednego z najwybitniejszych twórców literatury chorwackiej
- Krešimir Ćosić, koszykarz i trener koszykówki
- August Šenoa, pisarz, poeta, krytyk literacki, felietonista
- Željko Mavrović, bokser
- Mirko Filipović, kick-boxer i zawodnik MMA
- Mira Furlan, aktorka
- Zlatko Horvat, piłkarz ręczny, reprezentant Chorwacji na Igrzyskach olimpijskich
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
[edytuj] Bibliografia
Przypisy
| Stolice Europy |
|---|
| | Stolice niepodległych państw | Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Dublin, Irlandia • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia i Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Tirana, Albania • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja | | Stolice terytoriów zależnych
i państw nieuznawanych | |
|
Chorwacja
Budapeszt
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Zagrzeb w Wikisłowniku
