| Zakopane | |||
 Panorama Zakopanego nocą z Gubałówki | |||
| |||
| Państwo |  Polska | ||
| Województwo |  małopolskie | ||
| Powiat |  tatrzański | ||
| Gmina | gmina miejska | ||
| Założono | 1578 | ||
| Prawa miejskie | 1933 | ||
| Burmistrz | Janusz Majcher | ||
| Powierzchnia | 84,26[1] km² | ||
| Wysokość | od 750 do 2301 m n.p.m. | ||
| Ludność (2010) • liczba • gęstość | 27 481 ▼ 315 os./km² | ||
| Strefa numeracyjna | (+48) 18 | ||
| Kod pocztowy | 34-500 do 34-504 | ||
| Tablice rejestracyjne | KTT | ||
Położenie na mapie Polski   Zakopane | |||
| Na mapach: | |||
| TERC (TERYT) | 2121617011 | ||
Urząd miejski ul. Kościuszki 1334-500 Zakopane | |||
 Multimedia w Wikimedia Commons | |||
 Hasło Zakopane w Wikisłowniku | |||
| Strona internetowa | |||
Zakopane – miasto i gmina w województwie małopolskim, siedziba powiatu tatrzańskiego. Według danych z 31 grudnia 2009 r.[2] miasto miało 26 737 mieszkańców i było drugim co do wielkości po Nowym Targu miastem Podhala.
Zakopane jest największym ośrodkiem miejskim w bezpośrednim otoczeniu Tatr, dużym ośrodkiem sportów zimowych, od dawna nazywane nieformalnie zimową stolicą Polski. W granicach administracyjnych miasta znajduje się także znaczna część Tatrzańskiego Parku Narodowego (od Doliny Suchej Wody do Doliny Małej Łąki).
W latach 1977–1994 miejscowość była siedzibą gminy Tatrzańskiej.
Spis treści |
Miasto położone jest u stóp Tatr, w Rowie Podtatrzańskim (Kotlina Zakopiańska), nad kilkoma potokami, których wody ostatecznie wpadają do rzeki Zakopianka dopływu Białego Dunajca. Jest najwyżej położonym miastem Polski. W granicach administracyjnych miasta znajduje się część Tatr (z najwyższym punktem jakim jest wierzchołek Świnicy – 2301 m n.p.m.). Pomijając tereny TPN, miasto leży na wysokości 750-1126 m n.p.m. Centralny punkt Zakopanego – skrzyżowanie ul. Krupówki i Kościuszki znajduje się na wysokości 838 m n.p.m. Na północy rozciąga się pasmo Gubałówki, a na południu nad miastem góruje Giewont.
Według danych z roku 2005[3] Zakopane ma obszar 84,35 km², w tym: użytki rolne: 31%, użytki leśne: 57%
Miasto stanowi 17,89% powierzchni powiatu.
Sąsiednie gminy: Bukowina Tatrzańska, Kościelisko, Poronin. Gmina sąsiaduje ze Słowacją.
W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego.
Dane z 30 czerwca 2004[4]:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 27 647 | 100 | 15 005 | 54,3 | 12 642 | 45,7 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) | 329,1 | 178,6 | 150,5 | |||
| Średnia temperatura i opady dla Kasprowego Wierchu | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
| Rekordowo wysokie temperatury [°C] | 6 | 4 | 8 | 11 | 17 | 24 | 21 | 22 | 22 | 13 | 9 | 7 | 24 |
| Średnie najwyższe temperatury [°C] | -7 | -7 | -4 | -2 | 4 | 8 | 11 | 10 | 7 | 3 | -2 | -4 | 2 |
| Średnie najniższe temperatury [°C] | -11 | -12 | -8 | -6 | -1 | 4 | 5 | 5 | 2 | -1 | -6 | -8 | -3 |
| Rekordowo niskie temperatury [°C] | -28 | -30 | -23 | -17 | -13 | -5 | -2 | -3 | -8 | -11 | -19 | -22 | -30 |
| Opady [mm] | 116.8 | 78.7 | 78.7 | 116.8 | 137.2 | 208.3 | 205.7 | 162.6 | 83.8 | 96.5 | 83.8 | 106.7 | 1468,1 |
| Średnia liczba dni deszczowych | 13.2 | 9.8 | 8.8 | 12.5 | 11.8 | 13.9 | 13.4 | 11.2 | 8.1 | 8.6 | 9 | 13.3 | 133,6 |
| Źródło: Weatherbase[5] 15.12.2008 | |||||||||||||
Zakopane powstało jako osada na miejscu sezonowych osad pasterskich. Pierwszy (zaginiony) przywilej osadniczy wydał podobno Stefan Batory w 1578 roku, który to przywilej został zatwierdzony przez króla Michała Wiśniowieckiego przywilejem osadniczym w 1670 roku (znanym tylko z odpisów – nie zachował się oryginał). W 1676 roku wieś liczyła 43 mieszkańców (wraz z Olczą i Poroninem). Pierwotnie osada należała do króla, później do cesarsko-królewskiego skarbu austriackiego. W 1824 roku Zakopane wraz z częścią Tatr zostało sprzedane węgierskiej rodzinie Homolacsów. W XVIII wieku w Kuźnicach zbudowano hutę żelaza (w XIX wieku był to największy zakład metalurgiczny w Galicji). Rozkwit Zakopanego rozpoczął się w drugiej połowie XIX w., kiedy to właściwości klimatyczne Zakopanego zaczął popularyzować Tytus Chałubiński. W roku 1876 Towarzystwo Tatrzańskie otworzyło w Zakopanem szkołę snycerską. W 1886 r. zostało uznane za uzdrowisko. W 1889 roku Zakopane liczyło już 3000 mieszkańców. W tymże też roku kupił je na licytacji (wraz z dużą częścią Tatr) hrabia Władysław Zamoyski – "mąż opatrznościowy" Tatr polskich, który stworzył podwaliny obecnego parku narodowego. Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 1075 budynkach w Zakopanem na obszarze 6491 hektarów (gemeinde i gutsgebiete) mieszkało 5768 osób (gęstość zaludnienia 88,9 os./km²), z czego 5531 (95,9%) było katolikami a 234 (4,1%) wyznawcami judaizmu[6].
W 1933 roku Zakopane uzyskało prawa miejskie. W czasie II wojny światowej Zakopane stało się punktem przerzutowym na Węgry. W podziemiach hotelu "Palace" mieścił się areszt Gestapo. Na początku marca 1940 w wilii "Tadeusz" przy drodze do Białego miała miejsce III Metodyczna Konferencja NKWD i Gestapo, na której omówiono metody pracy operacyjnej przeciwko polskiemu podziemiu i wymieniono się informacjami.
-cropped.jpg)
.JPG)
Pod koniec XIX wieku Zakopane stało się ośrodkiem kulturalnym, odwiedzanym (lub zamieszkanym) przez takie sławne postacie polskiej kultury jak: Henryk Sienkiewicz, Władysław Orkan, Stanisław Witkiewicz, Stefan Żeromski, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz i inni. Stanisław Witkiewicz (ojciec) jest autorem tzw. stylu zakopiańskiego (zwanego też od jego nazwiska witkiewiczowskim) w budownictwie. Z pobytem letników a później także osiedlającej się w Zakopanem inteligencji nastąpił rozwój turystyki i taternictwa. W 1873 r. zawiązało się Towarzystwo Tatrzańskie, którego celem było propagowanie wiedzy o Tatrach, badanie ich, ułatwienie turystyki, ochrona przyrody i popieranie miejscowego rozwoju. Wśród inicjatorów powstania Towarzystwa był Tytus Chałubiński, ks. Józef Stolarczyk, Walery Eljasz-Radzikowski i inni. Działalności tego Towarzystwa Zakopane zawdzięcza pierwsze oświetlenie, organizację poczty i telegrafu, budowę Dworca Tatrzańskiego. Rozwój taternictwa i powtarzające się wypadki były powodem powołania Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (1909). Inicjatorem jego powstania był przede wszystkim Mariusz Zaruski. Z pobytem letników związana jest także historia teatru w Zakopanem. Pierwsze przedstawienia wystawiane były przez zespoły amatorskie tworzone przez gości, ale już w 1892 Zakopane odwiedza zespół teatralny złożony z zawodowych aktorów. Powołany w 1900 r. Związek Przyjaciół Zakopanego zainicjował powstanie stałego teatru amatorskiego, a od 1904 sezonowego zespołu zawodowego. W Zakopanem występowała Helena Modrzejewska, Antonina Hoffman, Irena i Ludwik Solscy i inni. W latach międzywojennych działał w Zakopanem Teatr Formistyczny.
Z działalnością Związku Przyjaciół Zakopanego związana jest także budowa pomnika Tytusa Chałubińskiego i powstanie pierwszych stowarzyszeń sportowych. Do najsławniejszych zabytków zaliczane są: barokowy drewniany kościółek obok zabytkowego Cmentarza Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku; zabytkowa góralska zabudowa drewniana; budowle w stylu zakopiańskim; wille (np. Koliba, Pod Jedlami, Atma i inne).
Rokrocznie na Wielkiej Krokwi odbywa się Puchar Świata w skokach narciarskich. W mieście tym trzykrotnie odbywały się mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym: w latach 1929, 1939 oraz w 1962 oraz jeden raz mistrzostwa świata w narciarstwie alpejskim w 1939 roku. Miasto kandydowało do organizacji Mistrzostw Świata w Narciarstwie Klasycznym 2011 (przegrana z Oslo), Mistrzostw Świata w Narciarstwie Klasycznym 2013 (przegrana z Val di Fiemme) i Mistrzostw Świata w Narciarstwie Klasycznym 2015 (przegrana z Falun). Planuje jednak połączyć swoje siły z Krakowem i kandydować do organizacji Mistrzostw Świata w Narciarstwie Klasycznym 2017[7]. Miasto starało się też (bezskutecznie) o organizację w 2006 roku Zimowych Igrzysk Olimpijskich (wygrał Turyn).
Mistrzostwa Świata Rozegrane w Zakopanem
Mistrzostwa Europy Rozegrane w Zakopanem
Uniwersjady Rozegrane w Zakopanem
Liczne sanatoria i domy wypoczynkowe oraz duża baza noclegowa, czynią z Zakopanego miejscowość atrakcyjną dla turystów. Główną atrakcją turystyczną są Tatry. Inne to:
Zakopane jest punktem wyjściowym dla następujących pieszych szlaków turystycznych w Tatry i Pogórze Spisko-Gubałowskie:
Droga pod Reglami: Zakopane-Murowanica - Wielka Krokiew - Dolina Białego (wylot) - Dolina Strążyska (wylot) - Dolina Małej Łąki (wylot) - Kiry (Dolina Kościeliska - wylot)
Zakopane-Murowanica - Nosal - Nosalowa Przełęcz - Kuźnice - Myślenickie Turnie - Kasprowy Wierch
Zakopane-Kuźnice - Dolina Jaworzynka - Przełęcz między Kopami
Zakopane-Kuźnice - Boczań - Przełęcz między Kopami - Schronisko PTTK "Murowaniec" na Hali Gąsienicowej - Czarny Staw Gąsienicowy - Zawrat - Dolina Pięciu Stawów Polskich - Schronisko PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich - Świstowa Czuba - Wolarnia nad Kępą - Schronisko PTTK nad Morskim Okiem Zakopane-Kuźnice - Hotel górski PTTK Kalatówki (opcjonalnie) - Schronisko PTTK na Hali Kondratowej - Kondracka Przełęcz - Giewont Zakopane-Kuźnice - Klasztor Albertynek na Kalatówkach Zakopane-Jaszczurówka - Dolina Olczyska - Wielki Kopieniec (opcjonalnie) - Zakopane-Toporowa Cyrhla
Zakopane-Toporowa Cyrhla - Dolina Suchej Wody - Rówień Waksmundzka - Dolina Waksmundzka - Droga Oswalda Balzera, stąd: Zakopane-Pod Skocznią - Dolina Białego - Ścieżka nad Reglami Zakopane-Buńdówki - Dolina Strążyska - Dolina Grzybowiecka - Grzybowiec - Wyżnia Kondracka Przełęcz pod Giewontem Zakopane-Krzeptówki - Dolina za Bramką Zakopane - Butorowy Wierch - Gubałówka Zakopane - okolice źródeł potoku Szymoszków Zakopane Dom Turysty PTTK - Gubałówka - Mietłówka - Płazówka - Witów - Przysłop Witowski - Magura Witowska Zakopane - Nowe Bystre Zakopane-Ciągłówka - Furmanów - Ząb - Szaflary Zakopane-Antałówka - Zakopane-Harenda - Furmanów - GubałówkaKomunikację autobusową zapewnia PKS i przewoźnicy prywatni zarówno w ramach regularnych, całorocznych linii jak i okresowych, uruchamianych dodatkowo w sezonach turystycznych. Komunikacja z miejscowościami sąsiednimi w głównej mierze zapewniana jest przez regularne linie prywatnych przewoźników. Po mieście kursują linie komunikacji miejskiej obsługiwane przez PKS i przewoźników prywatnych tzw. busy które mają główny punkt pod barem FIS koło ronda przy dworcach kolejowym i autobusowym. Zapewniają komunikację z centrum miasta do sąsiednich miejscowości, początków szlaków turystycznych prowadzących w Tatry i okolice Zakopanego, oraz obiektów turystycznych (np. wyciągów i tras narciarskich) – m.in. do wylotów dolin: Chochołowskiej, Kościeliskiej, Małej Łąki, Strążyskiej, Białego, do Kuźnic – dolna stacja kolei linowej na Kasprowy Wierch, tras narciarskich pod Nosalem, Jaszczurówki, Toporowej Cyrhli, Brzezin, Zazadniej, Wierchporońca, na Głodówkę, do granicy na Łysej Polanie, Palenicy Białczańskiej (droga do Doliny Roztoki i Morskiego Oka), do Bukowiny Tatrzańskiej, Poronina, Białego Dunajca, Małego Cichego, Murzasichla, Olczy, na Szymoszkową Polanę, do dolnej stacji wyciągu na Butorowy Wierch, do Kościeliska i Witowa). Opłaty wynoszą od dwóch do sześciu – ośmiu złotych od osoby zależnie od trasy. Tabor to prywatne mikrobusy zabierające od dziesięciu do 22 osób, jest możliwość zabrania bagażu (plecaka), a zimą nart, większość jest wyposażona w środki łączności. Jeden z mikrobusów dostosowany jest do transportu osób niepełnosprawnych.
Miasta i gminy partnerskie:
Poprad, Słowacja (od 25 czerwca 1993)
Saint-Dié-des-Vosges, Francja (od 14 lipca 1990)
Siegen, Niemcy (od 21 kwietnia 1989) Sopot, Polska (od 20 marca 1993) Vysoke Tatry, Słowacja (od 5 września 2003)
Stryj, Ukraina (od 6 czerwca 2004)
Bariloche, Argentyna
Bavel, Holandia
| |||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||
