W czasie II wojny światowej, w latach 1941-1944 las w Ponarach[1][2] był miejscem masowych mordów dokonywanych przez oddziały SS, policji niemieckiej i kolaboracyjnej policji litewskiej pod Wilnem. Ofiary przywożono pociągami lub ciężarówkami (czasem transportami pieszymi), rozstrzeliwano i grzebano w olbrzymich dołach.
Niemcy, wspomagani przez ochotnicze litewskie oddziały Ypatingasis būrys (Sonderkomando der Sicherheitsdienst und des SD), rekrutujące się głównie spośród szaulisów, wymordowały tu w latach 1941-1944 ok. 100 000[3] osób. Wśród nich od 56 000[4] do 70 000[3] stanowili Żydzi. Wśród pozostałych ofiar znajdowało się od kilkunastu tysięcy[4], do 20 000[5][6] Polaków (inteligencja wileńska i żołnierze Armii Krajowej), a także grupy Romów, komunistów oraz Rosjan. Świadkiem zbrodni był pisarz Józef Mackiewicz, który w 1945 opublikował tekst Ponary-Baza, a także dziennikarz Kazimierz Sakowicz, którego wieloletnie notatki z obserwowanych zbrodni w Ponarach wydano w 1998. Dziś na terenie lasu znajduje się pomnik.
W Ponarach zginęli przedstawiciele inteligencji wileńskiej, m.in.:
- Mieczysław Engiel – adwokat, poseł na Sejm Wileński, działacz społeczny na Wileńszczyźnie (17 września 1943)
- Mieczysław Gutkowski – prawnik, profesor nauki skarbowości i prawa skarbowego na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie (17 września 1943)
- Kazimierz Pelczar – lekarz, naukowiec, pionier polskiej onkologii, profesor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (17 września 1943)
- Chaim Siemiatycki – poeta żydowski, tworzący w języku jidysz, rabin (rozstrzelany we wrześniu 1943)
- Stanisław Węsławski – adwokat, kompozytor, pierwszy konspiracyjny prezydent miasta Wilna i prezes Polskiego Czerwonego Krzyża w Wilnie (2 grudnia 1942)
- Wanda Rewieńska – geograf, działaczka harcerska i niepodległościowa, żona instruktora harcerskiego Alojzego Pawełka (21 listopada 1942)
[edytuj] Bibliografia
- Józef Mackiewicz, Ponary-Baza, Orzeł Biały, Rzym, 1945 nr 35/170, opis autora – naocznego świadka jednej z egzekucji – zamieszczony również w Nie trzeba głośno mówić oraz w Fakty, przyroda i ludzie.
- Helena Pasierbska, Ponary – największe miejsce kaźni koło Wilna (1941-1944), Warszawa, 1993, ISBN 83-85548-23-8
- Kazimierz Sakowicz, Dziennik Pisany W Ponarach Od 11 Lipca 1941 R. Do 6 Listopada 1943 R., Biblioteka Wileńskich Rozmaitości i Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, 1999, ISBN 838786501X
- Monika Tomkiewicz, Zbrodnia w Ponarach 1941-1944, IPN 2008.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Piotr Niwiński: Ponary : miejsce ludzkiej rzeźni. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2011, s. 26.
- ↑ na terenie nieukończonej budowy sowieckiego lotniska wojskowego
- ↑ 3,0 3,1 Nowa Powszechna Encyklopedia PWN. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2004, s. 709 (tom 6). ISBN 83-01-14179-4.
- ↑ 4,0 4,1 Zbrodnie na Polakach w podwileńskich Ponarach 1941–1944. Instytut Pamięci Narodowej, 2003.
- ↑ Encyklopedia Białych Plam. Radom: Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, 2004, s. 243-245 (tom 14). ISBN 83-912068-0-7.
- ↑ Czesław Michalski: Ponary - Golgota wileńszczyzny. Kraków: "Konspekt" (nr 5/01). Pismo Akademii Pedagogicznej w Krakowie, 2001.
[edytuj] Linki zewnętrzne
